مبانی نظری قرارداد پیمانکاری

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

 مبانی نظری قرارداد پیمانکاری دارای 21 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مبانی نظری قرارداد پیمانکاری  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی ارائه میگردد

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مبانی نظری قرارداد پیمانکاری،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مبانی نظری قرارداد پیمانکاری :

مبانی نظری قرارداد پیمانکاری

توضیحات: 21صفحه فارسی (word) با منابع کامل

دانلود تحقیق آماده با رفرنس دهی کامل فارسی و انگلیسی و پانویس ها که توسط اساتید همان رشته جمع آوری شده و از طریق مقاله های فارسی و ترجمه تخصصی متون مقاله انگلیسی و مقاله بیس پایان نامه با ترجمه آماده کتاب های خارجی و کتاب های داخلی رشته های مختلف تهیه شده و مناسب برای انجام و نوشتن پروپوزال و آماده کردن فصل دوم پایان نامه حقوق، توضیح مولفه های پرسشنامه و مقاله داخلی و خارجی و طرح های تحقیقاتی می باشد.

خلاصه ای از کار:

گفتار اول: مفهوم لغوی واصطلاحی پیمانکاری

پیمانکاری در لغت به معنای مقاطعه کاری، کنتراتچی، مقاطعه چی، کسی که انجام دادن کاری در قبال مبلغ معینی پول تعهد کند، می باشد. در اصطلاح مالیات بر درآمد آن است که کسی ضمن عقد قراردادی کتبی، تعهد کند ساختن بنایی یا تهیه و تحویل کالایی را در قبال مزد و پول معینی تعهد نماید.[1]

در ماده 7 ش.ع.پ نیز پیمانکار چنین تعریف شده است:

«پیمانکار شخصی حقوقی یا حقیقی است که سوی دیگر امضا کننده پیمان است که اجرای موضوع پیمان را براساس اسناد و مدارک پیمان، به عهده گرفته است. نمایندگان و جانشین های قانونی پیمانکار، در حکم پیمانکار می باشند.»

…………..

گفتار دوم: مفهوم لغوی و اصطلاحی قرارداد

…………….

گفتار سوم: تعریف وانواع قرارداد پیمانکاری

………….

بنداول: تعریف قرارداد دپیمانکاری

……………..

بنددوم : انواع قرارداد

……………..

الف) قراردادهای مقطوع

…………….

ب) قراردادهای اسانسی

…………….

ج) قرار داد مدیریت اجرائی

……………..

د) قراردادهای پرداخت کلی

………………

ه) قرارداد با دوره زمانی محدود

………………

و) قراردادهای سنجشی

………………

گفتار چهارم: کارفرما

………………..

مبحث دوم: تاریخچه تحولات قراردادهای پیمانکاری

……………

منابع

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

پیشینه پژوهش عوامل موثر بر وفاداری مشتریان (بانک)

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

 پیشینه پژوهش عوامل موثر بر وفاداری مشتریان (بانک) دارای 5 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد پیشینه پژوهش عوامل موثر بر وفاداری مشتریان (بانک)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی ارائه میگردد

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی پیشینه پژوهش عوامل موثر بر وفاداری مشتریان (بانک)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن پیشینه پژوهش عوامل موثر بر وفاداری مشتریان (بانک) :

متغیرهای پیشینه تحقیق: عوامل موثر بر وفاداری مشتریان (بانک)

توضیحات: 6 پیشینه تحقیق داخلی و 3 پیشینه تحقیق خارجی (word) به همراه منابع آنها

دارای 12 صفحه میباشد

پیشینه تحقیقاتی و مطالعات انجام شده با رفرنس دهی کامل فارسی و انگلیسی و پانویس ها، برگرفته از مقاله های فارسی و ترجمه تخصصی متون مقاله انگلیسی با ترجمه آماده کتاب های خارجی و کتاب های داخلی رشته های مختلف، مناسب برای انجام و نوشتن پروپوزال و آماده کردن فصل دوم پایان نامه، توضیح مولفه های پرسشنامه و مقاله داخلی و خارجی و طرح های تحقیقاتی

قسمتی از محتوای متن::

مطالعات داخلی

عبدلی و فریدون فر (1388) عوامل موثر بر وفاداری مشتریان صنعت بانکداری را مورد بررسی قرار دادند. این مطالعه با توجه به اهمیت مشتریان در صنعت بانکداری به بررسی مفهوم وفاداری مشتریان بانک تجارت از طریق بررسی تاثیرات متغیرهای تصویرذهنی، کیفیت خدمات و رضایتمندی پرداخته است. جامعه ی آماری تحقیق، مشتریان بانک تجارت واقع در شهر تهران بوده است و داده های مورد نظر با استفاده از پرسشنامه جمع آوری گردید. همچنین تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون پارامتریک و ناپارمتریک صورت پذیرفته است. نتایج تحقیق حاکی از تاثیر مستقیم تصویر ذهنی بر میزان رضایتمندی و کیفیت خدمات بوده است، کیفیت خدمات برمیزان رضایت مشتریان تاثیر مستقیم داشته و از طرف دیگر کیفیت خدمات و میزان رضایتمندی مشتریان بر وفاداری آنها تاثیر معنی داری داشته است.

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

پاورپوینت مبانی برنامه ریزی کالبدی معماری

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت مبانی برنامه ریزی کالبدی معماری دارای 84 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در Power Point می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل پاور پوینت پاورپوینت مبانی برنامه ریزی کالبدی معماری  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی ارائه میگردد

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت مبانی برنامه ریزی کالبدی معماری،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن پاورپوینت مبانی برنامه ریزی کالبدی معماری :

پاورپوینت مبانی برنامه ریزی کالبدی معماری ،در حجم 84 اسلاید ،همراه با یک هدیه ویژه.

بخشی از متن:
برنامه ریزی معماری- طراحی معماری:
طرح مسأله، آخرین مرحله از روند برنامه ریزی و
اولین مرحله از روند طراحی است. به همین دلیل:
نگارش آن باید با دخالت مشترک هر دو، یعنی طراح و
برنامه ریز، انجام شود.

تعریف برنامه ریزی:
1- برنامه ریزی عبارتست از کوششی در جهت انتخاب بهترین راه و روش جهت رسیدن به اهداف مشخص و وضعیت مطلوب.
2- کوششی اندیشمندانه از جانب آدمی برای یِافتن راههایی جهت نیل به اتخاذ بهترین تصمیمات منجر به تامین رفاه وایجاد ترقی.
3- فرآیندی است اندیشمندانه و عقلانی و عقلایی برای رسیدن از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب با طی روشی مشخص و هدفمند.

مراحل برنامه ریزی:
1- جمع آوری اطلاعات و آمار (که باید به شیوه ای نظام مند و با توجه به گرایشهای گذشته، حال و آینده باشد؛ تا هدفمند بوده و صرفه جویی در نیروی انسانی و اقتصادی داشته باشد.)
2- تجزیه و تحلیل اطلاعات (جهت دهی به فکر و ایده)
3- ارزشیابی و ارزیابی (استخراج نکات مثبت و منفی)
4- اجرای برنامه (زمانبندی و برآورد امکانات و وسایل اجرایی)
و…

پاورپوینت مبانی برنامه ریزی کالبدی معماری
فهرست مطالب:
تعریف برنامه ریزی معماری چیست؟
برنامه ریزی معماری- سنتی یا جدید؟
برنامه ریزی معماری سنتی
برنامه ریزی معماری جدید
برنامه ریزی معماری- طراحی معماری
تعریف برنامه ریزی
مراحل برنامه ریزی
انواع برنامه ریزی(دیدگاه)
دیدگاه مسائل اجتماعی و اقتصادی
دیدگاه زمان بندی اجرا
دیدگاه سطوح فضایی و کالبدی
فرآیند برنامه ریزی معماری
مرحله اول: ادبیات پروژه
مرحله دوم: شناسائی اهداف
مرحله سوم: گرد آوری اطلاعات
مرحله چهارم: شناسائی مفاهیم و راهبردهای برنامه ای
مرحله پنجم: تعیین نیازهای کمی
مرحله ششم: مساله طراحی

این فایل با فرمت پاورپوینت در 84 اسلاید(برخی اسلایدها قابل ویرایش) تهیه شده است.

هدیه محصول:
فایل پاورپوینت دیاگرام ارتباط فضاها در هتل(13 اسلاید)

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

مقاله سرطان معده؛ علل، علائم و درمان

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

  مقاله سرطان معده؛ علل، علائم و درمان دارای 5 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله سرطان معده؛ علل، علائم و درمان  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مقاله سرطان معده؛ علل، علائم و درمان،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مقاله سرطان معده؛ علل، علائم و درمان :

سرطان معده؛ علل، علائم و درمان

معده یکی از اعضای موجود در شکم و بخشی از دستگاه گوارش می‌باشد و مانند هر کدام از اعضای دیگر بدن، مستعد ابتلا به سرطان است.
پس از اینکه غذا بلعیده شد، از طریق لوله‌ای به نام مری وارد معده می‌شود. دیواره معده از پنج لایه تشکیل شده است. داخلی‌ترین لایه، لایه مخاطی نامیده می‌شود و اکثر سرطان‌های معده نیز از این قسمت شروع می‌شوند. هر چه سرطان، بیشتر به باف

ت‌های زیرین معده نفوذ نماید، احتمال بهبودی کاهش می‌یابد.

سرطان معده

سرطان معده در طی سالیان و با آرامی رشد می‌کند، ولی قبل از اینکه سرطان به معنای واقعی ایجاد شود، تغییراتی در لایه‌های معده ایجاد می‌شود. سرطان معده از طرق مختلف گسترش می‌یابد:
از طریق دیواره معده، به بافت‌ها و اعضای مجاور
از طریق غدد عروق لنفاوی
از طریق خون، سایر اندام و اعضا را درگیر می‌کند.

انواع سرطان معده
شایع‌ترین سرطان معده بنام آدنوکارسینوم می‌باشد. انواع دیگر با شیوع کمتر عبارتند از: لنفوم و تومورهای کارسینوئید.

اکثر مبتلایان به سرطان معده، افراد بالای 40 سال می‌باشند. مردان، دو برابر زنان به این سرطان مبتلا می‌شوند. هورمون استروژن در زنان، از بدن در برابر سرطان‌های گوارشی محافظت می‌کند.
درمان هلیکوباکترپیلوری، در کاهش ابتلا به سرطان معده موثر است
تشخیص سرطان معده
از روش هایی مثل اندوسکوپی، عکسبرداری از ریه (بیشتر به منظور تشخیص میزان درگیری بافت‌های مجاور معده انجام می‌شود) و ام آر آی (MRI) می توان برای تشخیص این سرطان استفاده کرد.

علل و عوامل خطر سرطان معده
باید توجه داشت وجود عوامل خطر همواره به معنی ابتلا به بیماری نیست و تنها شرایط را برای ابتلا به بیماری بیشتر می‌کند .
گاستریت مزمن عمراه با عفونت هلیکوباکترپیلوری
غذاهای دودی، گوشتی نمک اندود، ترشی‌ها و غذاهای محتوی نشاسته بالا و ف

یبر پایین
نیتریت موجود در مواد غذایی (مثل سوسیس و کالباس)
کشیدن سیگار
مصرف الکل
سابقه جراحی معده

فقدان اسید معده
جنسیت مرد
سن بالاتر از چهل سال
سابقه سرطان معده در افراد درجه یک فامیل

علائم سرطان معده
کاهش اشتها و کاهش وزن
درد معده
علائم سوءهاضمه مانند آروغ زدن و تهوع
احساس پری معده حتی پس از خوردن مقادیر کم غذا
تهوع و استفراغ
سوزش سردل و علائم شبیه به زخم معده
ورم معده
مدفوع سیاه
کم خونی
توده قابل لمس در بالای شکم

پیشگیری از سرطان معده
از نان و غلات سبوس‌دار، ماهی و سبزیجات تازه استفاده کنید.
الکل ننوشید و سیگار نکشید.
به علائم سوءهاضمه دقت کنید.
استرس را از خود دور کنید.
ورزش کنید.
آزمایش‌های توصیه شده توسط پزشک را به طور مرتب انجام دهید.

درمان سرطان معده
جراحی و برداشتن تومور اولیه
شیمی درمانی
رادیو تراپی همراه با شیمی درمانی
آزمایش خون، آزمایش مدفوع و آزمایش معده

هلیکوباکترپیلوری چیست؟
هلیکوباکترپیلوری یک باکتری است که در لابه لای مخاط معده و گاهی دئودنوم (ابتدای روده باریک) و مری زندگی می‌کند. بعد از ورود این باکتری، مخاط معده تحلیل و منجر به بیماری‌های مختلفی از جمله زخم‌ و سرطان معده می‌شود.
تشخیص هلیکوباکترپیلوری
می توان با روش‌های آندوسکوپی، نمونه‌برداری از مخاط معده، تست تنفسی اوره با بررسی هوای بازدمی افراد، بررسی آنتی‌بادی بر علیه باکتری در خون افراد و انجام آزمایشات تخصصی بر روی مدفوع، از وجود این باکتری در سیستم گوارشی فرد مطمئن شد.
از بین بردن هلیکوباکترپیلوری

بر خلاف اکثر عفونت‌ها، از بین بردن این باکتری بسیار مشکل است، زیرا این باکتری در مخاط معده برای خود پناهگاه‌هایی درست می‌کند و اکثر داروها نمی‌توانند به آن نفوذ نمایند.
شایع‌ترین نوع درمان، استفاده از سه نوع دارو به مدت یک هفته می‌باشد. دو تا از این داروها آنتی‌بیوتیک می‌باشند و داروی سومی، یک داروی متوقف کننده قوی ترشح ا

سید معده (مثل داروی اومپرازول) می‌باشد.

نکات قابل توجه درباره سرطان معده
* استفاده زیاد از گوشت قرمز، احتمال ابتلا به سرطان معده را افزایش می‌دهد، به خصوص اگر گوشت به صورت کبابی و یا زیاد پخته شود.
* استفاده از غذاهای محتوی ویتامین C ، ویتامین E و بتاکاروتن به علت خاصیت آنتی اکسیدانی، در جلوگیری از ابتلا به سرطان معده بسیار مؤثر هستند.
* به علت استفاده از یخچال و استفاده کمتر از نمک برای نگهداری غذاها احتمال ابتلا به سرطان معده کاهش یافته است.
* یکی دیگر از علل کاهش ابتلا، درمان مناسب و مفید باکتری هلیکوباکترپیلوری می‌باشد که به نظر می‌رسد نقش زیادی در ابتلا به سرطان معده دارد.
* آلکالوئید سولفورافان موجود در گیاه کلم، باعث از بین بردن باکتری هلیکوباکتریپلوری می‌گردد.
* چای سبز می‌تواند در کوچک شدن و کشتن سلول‌های سرطانی کمک کند.
* پیاز و موسیر، از ورود هر نوع عفونت به معده پیشگیری می‌کنند و موجب درمان سرطان معده می‌گردند.
* شیرین بیان، زخم و سرطان معده را درمان می‌کند.
* لیمو ترش برای درمان سرطان معده مفید است.

* زردچوبه، می‌تواند التهاب را کم کند. از آنجایی که یکی از عوامل سرطان معده، التهاب معده می‌باشد، پس زردچوبه، برای سرطان معده مفید است.
* نحوه پاسخ بدن به درمان، از فردی به فرد دیگر متفاوت است، اما تاثیر حالات روحی و روانی مناسب در درمان را نباید نادیده گرفت.

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

مقاله شبکه شهری

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

  مقاله شبکه شهری دارای 104 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله شبکه شهری  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مقاله شبکه شهری،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مقاله شبکه شهری :

شبکه شهری

مقدمه
اهمیت شبکه شهری در جغرافیای سیاسی و اقتصادی و به طور کلی پویش شهرنشینی یک منطقه به حدی است که نیاز به تاکیدی خاص در این زمینه نیست. شبکه شهری هم به مفهوم فضایی آن یعنی نحوه استقرار و توزیع شهرهای مختلف (از نظر اندازه، جمعیت و غیره) و هم به مفهوم اقتصادی آن یعنی نظام مبادله و داد و ستد بین شهرها بر اساس عملکردهای پایه ای آنها هم حاصل و هم علت بسیاری از مسائل و پدیده های شهرنشینی معاصر است. (اعتماد، گیتی و دیگران- «شهرنشینی در ایران» – 1363- ص 149)

علیرغم اینکه شهرنشینی در جهان سابقه چند هزار ساله دارد، لیکن شهرنشینی معاصر مولود انقلاب صنعتی است. انقلاب صنعتی تمدنی است که وابستگی به زمین نداشته و اساسا به قابلیت های مغز انسانها وابستگی داشت.

ناگفته پیداست که نوآوری صنعتی در درون یک نظام فئودالی امکان بارور شدن نداشت و تنها در داخل یک نظام بورژواری امکان شکوفایی تمدن صنعتی فراهم شد (بورژواها یا صاحبان حرف و پیشه وران طبقه‌ای بودند که پایگاه اقتصادی شان در تولیدات غیر کشاورزی بوده و به فعالیت هایی چون تجارت و خدمات و .. می پرداختند) در واقع انقلاب صنعتی از پیوند تاریخی صاحبان مغز (تکنوکرات‌ها) و صاحبان سرمایه (بورژواها) که ساکن شهرها بودند به وقوع پیوست. با توجه به مکانیزمی که انقلاب صنعتی در

زمینه انباشت سرمایه و فرآوری محصولات خام و سرعت تولید محصولات به وجود آورد نیاز به نیروی کار عظیمی داشت که این نیرو صرفاً در شهرها که مرکز تجمع جمعیت بودند فراهم گردیده و کم کم ارتباط مستقیمی بین روند صنعتی شدن و توسعه شهرنشینی به وجود آمد. البته این روند عمدتاً در کشورهای توسعه یافته مصداق می یابد به این معنا که در این کشورها توسعه شهرنشینی همزمان با توسعه صنعتی شدن اتفاق افتاده لیکن در کشورهای در حال توسعه شهرنشینی به عنوان یک پدیده برونزا و بر پایه رشد خدمات شکل گرفته است. در واقع شهرنشینی معاصر در کشورهای در حال توسعه به هیچ وجه ادامه شهرنشینی تاریخی این کشورها نیست بلکه پویشی است که از خارج تحمیل شده و محصول روابط اقتصادی و اجتماعی این کشورها با کشورهای توسعه یافته صنعتی است. (عظیمی، ناصر- «پویش شهرنشینی و مبانی

نظام شهری»- 1381- ص 40)

به رغم تفاوت های بسیاری که در شکل و شیوه این پویش در نقاط مختلف و در اقتصادهای گوناگون جهان مشاهده شده، شهرنشینی در طول 150 سال اخیر در همه جای جهان سیر صعودی داشته و شبکه ای از شهرهای جهانی، قاره ای، ملی و ناحیه ای را ایجاد نموده است. شناخت چگونگی این شبکه عظیم انواع آن و عوامل موثر در پیدایش سیستم های شبکه شهری و مسائل دیگر محورهای این پژوهش را تشکیل می دهد.

مفهوم شبکه شهری

مطالعه شبکه شهری به عنوان «گروهی از شهرهای وابسته و مرتبط با یکدیگر» در طول قرن بیستم از اهمیت ویژه ای در برنامه ریزی ملی و منطقه ای برخوردار بوده است.

به درستی معلوم نیست که واژه شبکه شهری از چه زمانی و چگونه وارد ادبیات برنامه ریزی در ایران شده است. این واژه برگردانی از واژه فرانسوی armature urban می باشد که به ویژه در مباحث آمایش سرزمین در آن کشور به طور گسترده کاربرد داشته است. در متون انگلیسی اگر بخواهیم واژه ای معادل شبکه شهری بیابیم عبارت urban network نزدیکترین عبارت به مفهوم مورد نظر است. با این حال پس از طرح نظریه عمومی سیستمها توسط «برتالنفی» در سال 1954 و کاربرد وسیع آن در علو

م مختلف «برایان بری» جغرافیدان آمریکایی به سال 1964 در کتابی تحت عنوان «شهرها، نظامی درون نظام شهرها» کوشش کرد نظریه سیستم ها را در مطالعات منطقه ای و شهری نیز به کار گیرد. در همین کتاب بود که او برای نخستین بار واژه «نظام شهری» را به مفهوم گروهی از شهرهای وابسته و مرتبط به هم یعنی همان مفهوم معادل شبکه شهرها به کار برد. (عظیمی، ناصر،«طرح کالبدی منطقه ای- روش شناسی شبکه سکونتگاه ها»- 1382-ص 9)

شبکه شهری در بیشتر موارد به نظام وابستگی ها و ارتباط خارجی شهرها اطلاق می شود که مرزهای آن همراه با توسعه تکنولوژی حمل و نقل و ارتباطات گسترش می یابد. در واقع در هر شبکه شهری، شهرها به صورت شرکا عمل می کنند با این تفاوت که در این روابط، سهم یکی بیشتر و سهم دیگری کمتر است. این سودبری در بیشتر موارد از تقسیم کار ناحیه ای یا جهانی ناشی می شود. شهرها در داخل شبکه شهری امتیازاتی کسب می کنند که به تنهایی توان کسب آن را ندارند. بیشتر شبکه های شهری پدیده ای تاریخی هستند و در طول زمان تشکیل شده اند برای مثال یونانی‌ها در شبکه شهری خود،مستعمراتی از شهرک های جدید تشکیل داده

بودند. بیشتر شهرهای ایتالیای جنوبی و سیسیل نظیر ناپل مانند مستعمرات مادر شهرهای یونانی عمل می کردند. شهرهای قرون وسطای ایتالیای شمالی نظیر ونیز، جنوا، فلورانس، پیزا و میلان، شبکه های بزرگ شهری که به طور عمده بر پایه روابط اقتصادی قرار داشت، در خشکی و دریا به وجود آورده و رم و پاریس کارکرد خود را به صورت مراکز فرهنگی در شبکه های وسیع شهری گسترش داده بود (شکویی، حسین- «دیدگاه های نو در جغرافیای شهری» – 1373- ص 107- 106)

به نظر دکتر رهنمایی مراد از شبکه شهری، هندسه فضایی شهرهاست که البته شبکه شهری الزاما نظم هندسی ندارد و شهرها به اشکال مختلفی در شبکه های شهری پراکنده هستند. این هندسه فضایی هم نمود ذهنی دارد و هم نمود عینی. نمود ذهنی آن به شکل مدل سازی هایی که عمدتا از سوی جغرافیدانان برای شبکه های شهری ارائه شده است، می باشد و نمود عینی آن در واقع همان واقعیتی است که نحوه چیده مان شهرها بر روی عرصه های مختلف را نشان می دهد، است.

سیستم شبکه شهری

همانطور که می دانیم سیستم به یک مجموعه بهم پیوسته گفته می شود که از اجزا مختلفی تشکیل گردیده و هر یک از این اجزا ضمن اینکه وظیفه خاصی در کل سیستم برعهده دارند، در ارتباط متقابل با اجزا دیگر می باشند. در واقع اجزا این سیستم جهت رسیدن به یک هدف خاص- که در سیستم های مختلف این هدف تعریف می شود- در یک کلیتی سامان یافته اند که به این کلیت سیستم اطلاق می شود. هر سیستمی یک ورودی و یک خروجی دارد. به عنوان مثال چنانچه یک اتومبیل را به

عنوان یک سیستم را در نظر آوریم اجزا مختلف این اتومبیل اعم از شمع و پلاتین و کاربوراتور و سیلندر و چرخ و ; به عنوان عناصر ورودی (input) سیستم بوده که در یک نظام هدفمند قرار گرفته اند تا هدف سیستم که همانا حرکت اتومبیل است را تحقق بخشند. حرکت اتومبیل در اینجا به عنوان خروجی سیتسم (out put) می باشد. چنانچه هر یک از اجزا سیستم به درستی به وظایف خود عمل نکند هدف نهایی تحقق نخواهد یافت و لذا در درون یک سیستم نوعی تقسیم وظایف صورت گرفته تا این سامانه دچار اختلال نشود.

چنانچه شبکه شهری را به عنوان یک سیستم در نظر بگیریم یکی از مختصات بسیار برجسته این سیستم (سامانه) تفکیک و تخصیص عملکردهاست. به این معنا که وظایف و عملکردها بر اساس یک مختصات و الزاماتی میان اجزا مختلف این سیستم (شهرهای مختلف در مقیاس جهان- یا یک کشور یا یک منطقه) تقسیم می شود و علت اینکه در بسیاری از شهرها شبکه شهری دچار اختلال شده و مشکلاتی از قبیل عدم تعادل عرضه و تقاضا، بحران مسکن، ترافیک و; بروز می نماید به این دلیل

است که این شهرها در قالب یک سیستم طراحی و تعریف نشده اند و اجزا آنها وظایف خود را به خوبی انجام نمی دهند. همچنین علت اینکه در میان شهرها نوعی برتری یا هژمونی به وجود می آید از ارتباط سیستمی شهرها ناشی می شود مفهوم این موضوع این است که برخی عملکردها در برخی شهرها بنا به دلایلی مختل گردیده و شهر دیگری این عملکرد را به خوبی ارائه می کند. برخی شهرها شرایط برخی عملکردها را داشته و آن عملکرد را در سیستم شبکه شهری به عهده گرفته اند. چنانچه در این سیستم یک شهر شرایط و الزامات یک عملکرد را نداشته باشد ولی مبادرت به ارائه این نقش بنماید در واقع این شهر این عملکرد را به بهای از دست دادن عملکردهای دیگرش عهده دار شده است.

عملکرد شبکه شهری به شکل سیستماتیک باعث پویایی شهرها شده و کیفیت و تنوع ارائه خدمات و عملکردها را ارتقا می بخشد. بالعکس چنانچه این شهرها در داخل سیستم شبکه شهری عمل ننماید به زودی دچار انحطاط خواهند شد.

مفهوم نظام شهری

نظام شهری که در برخی منابع به کار رفته است همانطور که پیشتر به آن اشاره گردید معادل شبکه شهرها استفاده شده و عبارت از مجموعه ای از شهرهای وابسته به همدیگر است که ساختار نظام سکونتگاه های شهری در یک ناحیه، منطقه، سرزمین و جهان را پدید می آورند. نظام شهری تنها منحصر به مجموعه ای کالبدی از سکونتگاه های شهری نیست بلکه همچنین شامل جریان ها و ارتباطات میان این سکونتگاه ها نیز می شود.

این جریان ها عبارتند از: جریان جمعیت، سرمایه، عوامل تولید، ایده ها، اطلاعات و نوآوری ها. بر پایه این تعریف نظام های شهری نظام های بازی هستند که مطالعه درباره آنها مستلزم مطالعه روابط گسترده آنها با محیط پیرامون آنهاست. شهرها در نظام شهری از طریق ارتباطات زمینی، هوایی و الکترونیکی، شبکه ای به وجود می آورند که در آن جریانی ازجمعیت، کالا، سرمایه و اطلاعات درگردش دائم است. در این شبکه عموما سطوح «گره ها» با سطوح سلسله مراتب شهری متناظرند و گردش کالا سرمایه و اطلاعات در گره ها به تناسب اندازه آنها، کارکردهای شهری معینی به عهده می گیرند. در تقسیم کار اجتماعی، شهرهای بزرگتر شبکه با تمرکز طبقات اقتصادی و اجتماعی فوقانی جامعه و جذب و تمرکز مازاد بیشتر، درآمد سرانه بالاتری را به خود اختصاص می دهند و از این رو قدرت فرماندهی خود را بر شهرهای پایین تر نظام اعمال می کنند. این تسلط از طریق تمرکز خدمات و کارکردهای تخصصی بالاتر تکمیل می شود (عظیمی، ناصر- «پویش شهرنشینی و مبانی نظام شهری» – 1381-ص 53)

سلسله مراتب شهری و شاخص های موثر بر آن

یکی از خروجی های سیستم شبکه شهری، سلسله مراتب شهری است. ورود در مقوله روابط سیستماتیک و در این میان نقش و اهمیت شهرها، تحقیق در مقایسه آنها را ضروری می نماید که نتیجه منطقی آن به یک طبقه بندی منتهی می شود. این طبقه بندی می تواند بر مبنای نقش شهرها بر مبنای سطوحی از ویژگی های

اقتصادی- اجتماعی و خدمات عمومی استوار باشد. بدین ترتیب شبکه شهری که به تبع شرایط جغرافیایی با نظم فضایی خاصی شکل گرفته است می تواند از نظر کمی (تعداد جمعیت) و یا از نظر کیفی (اهمیت و نقش آنها) طبقه بندی و در نظمی از یک پایه و ارتقاع در ردیف یا مرتبه ای پشت سر هم قرار گیرند که اصطلاحا به نام «سلسله مراتب شهری» یا unban hierarchies نامیده می شود (نظریان، اصغر- «جغرافیایی شهری ایران»- 1374- ص 156)

در طبقه بندی کیفی شهرها سلیقه های مختلفی به کار گرفته شده است که از آن میان می توان ارزیابی سلسله مراتبی شهری یا سطح فعالیت شهرها در زمینه بخش سوم، فعالیت های شغلی یا ارزیابی سلسله مراتب بر مبنای تجهیزات و وسعت فضایی جاذبه شهری را نام برد. (همان ماخذ)

علیرغم اینکه در برخی منابع بر عامل جمعیت به عنوان یکی از شاخص های تعیین سلسله مراتب شهری تاکید می گردد اما بایستی اشاره کرد که تعیین سلسله مراتب شهری بر اساس عملکرد و نقش (خصوصا عملکردهای دائمی) شهرها اهمیت بیشتری دارد. این موضوع در خصوص شهرهای کشورهای در حال توسعه اهمیت بیشتری می یابد. چرا که برخی از شهرهای این کشورها در مقاطعی بنا به دلایلی از جمله: ارتقا موقعیت شهر در سازمان اداری- سیاسی کشور (به عنوان مثال کسب عنوان

مرکز استان یا مرکز شهرستان و ;)به جذب جمعیت زیادی دست زده اند که این موضوع الزاما به معنای ارتقای کیفی این شهرها از نقطه نظر تجهیز زیر ساخت های لازم برای کسب مراتب بالاتر شهری نمی باشد. پس درک سلسله مراتب شهری بر حسب مقوله های مختلف، متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال با اینکه شهر اردبیل مرکز استان اردبیل می باشد اما از نظر عملکرد توریستی شهر سرعین در راس هرم سلسله مراتب شهری قرار می گیرد نه شهر اردبیل. همچنین علیرغم اینکه شهر برلین پایتخت سیاسی کشور آلمان است لیکن از نظر مرکز ارتباطات هوایی شهر فرانکفورت و از نظر ارتباطات دریایی، شهر هامبورگ در راس هرم سلسله مراتب شهری شهر قرار خواهند گرفت. البته ناگفته نماند که موقعیت جغرافیای شهر برلین- که در حاشیه کشور آلمان قرار گرفته است- در این امر بی تاثیر نبوده و باعث شده که عملکردهای

مختلف در بین شهرهای مختلف آن تقسیم گردد. عکس این قضیه را در کشور فرانسه می توان دید. شهر پاریس به عنوان پایتخت این کشور در مرکز جغرافیای فرانسه واقع شده و خود به خود یک سیستم تمرکزگرایی را بر نظام شبکه شهری این کشور تحمیل نموده است.

از اینجاست که مباحث مربوط به تمرکز زدایی (decentralization) از شهرهای متمرکز، بدون ایجاد زیر ساخت های لازم در سایر شهرها نتایج مثبتی به بار نمی آورد.

الگوهای نظام شهری

همانطور که پیشتر اشاره شد سیستم های شبکه شهری دارای نمودهای عینی و ذهنی اند. نمودهای ذهنی یا نظری آن به شکل الگو یا مدل هایی از سوی جغرافیدانان و متخصصین سایر علوم مرتبط ارائه شده است که قانونمندیهایی را برای چیدمان سکونتگاه های شهری در بر دارد. ذیلا به چندنمونه از این الگوها اشاره می شود:

1- الگوی رتبه- اندازه

قدیمی ترین الگویی که به تجزیه و تحلیل اندازه های شهری در نظام شهری پرداخته الگوی رتبه- اندازه شهری است این الگو برای اولین بار از یک بررسی و مشاهده کاملا تجربی در سال 1913 به وسیله یک جغرافیدان آلمانی به نام فلیکس اوئرباخ پیشنهاد شد. وی ضمن مرتب کردن اندازه سکونتگاه های شهری منطقه ای در غرب آلمان

متوجه شد که بین اندازه شهرها و رتبه آنها رابطه ای معکوس وجود دارد. او این رابطه را بدین صورت بیان کرد:«اگر سکونتگاه ها را به ترتیب اندازه جمعیتی آنها مرتب کنیم، جمعیت شهرn ام برابر یک N ام بزرگترین شهر منطقه خواهد بود.» در واقع در این الگو رابطه ای معکوس بین جمعیت هر شهر و رتبه آن در نظام شهری پدید می آید که اصطلاحا قاعده رتبه- اندازه (The rank- size rule) نامیده شده است. این قاعده در سال 1926 توسط لوتکا مورد استفاده قرار گرفته است و بالاخره در سال 1941 تا 1949 این قاعده توسط ژرژ کینگسلی زیپف (George kings ley zipf) به طور کامل فرمول بندی و مورد عمل واقع شده است. این فرمول به صورت:n×3=pn ×2=p3 × p1=p2

معرفی شده است. به اعتقاد وی اگر اندازه و رتبه شهرهای نظام شهری را در یک کاغذ لگاریتمی دو محوری ترسیم کنیم خط راستی با شیب 1- تشکیل خواهد شد. این خط شاخص استاندارد توزیع اندازه شهری در یک نظام شهری تلقی شده است و بنابراین انحراف از این خط در واقع انحراف از اندازه مطلوب شهری به حساب می آید (عظیمی، ناصر- «پوشش شهرنشینی و مبانی نظام شهری- 1381 – ص 53-54) در این تئوری شهرها در یک سلسله مراتب آماری در یک منطقه یا کشور و در یک نظم ریاضی مورد بررسی قرار می گیرند. به دنبال ارائه این تئوری مطالعات مختلفی در نواحی مختلف جهان از جمله ایزارد در سال 1956 در ایالات متحده آمریکا، استوارت در

سال 1958 در 72 کشور جهان، بری در سال 1961 در 38 کشور جهان و ; شروع گردید. علیرغم تفاوتها و اختلافات منطقه ای این تئوری تا اندازه ای با واقعیت های موجود در کشورهای پیشرفته مطابقت داشت ولی فرضیه و تئوری قابل انطباق با کل واقعیت های موجود در سطح جهانی نبوده است. با این همه قانون ابزار و وسیله ای را برای ارزیابی سلسله مراتبی شهرها در اختیار پژوهشگران قرار می دهد که بدان وسیله با رعایت مجموعه عوامل جغرافیایی،
موقعیت های مکانی و نظام اداری گرایش به حد مطلوب را در سلسله مراتب شهری القا می نماید. (نظریان، اصغر- «جغرافیایی شهری ایران» – 1374- ص 158)

2-الگوی رتبه- اندازه از دیدگاه بری

برایان بری جغرافیدان آمریکایی با الهام از ایده مدل سایمون (زیست شناس) و با به کارگیری روش شناسی دیگری در الگوی رتبه- اندازه به مدل متفاوتی دست یافت او ابتدا 38 کشور جهان را برای آزمودن نظریه خود برگزید. هر چند بری اعلام نمود که این کشورها بر پایه سهولت دسترسی به داده های آماری آنها گزینش شده اند، لیکن مدل به دست آمده از این مطالعه به دلیل تنوع ساختار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشورهای منتخب، واجد اهمیت زیاد بوده و تاکنون مرجع مطالعات بسیاری بوده است.

بری پس از انتخاب این کشورها، جمعیت شهرهای بالای 20 هزار نفر را به 6 طبقه 20-50 هزار نفر 50 تا 100 هزار نفر، 100 تا 250 هزار نفر 500-1000000 نفر و بالای یک میلیون نفر تقسیم و سپس درصد فراوانی های تراکمی هر کدام از طبقات جمعیتی را بر روی کاغذ احتمال لگاریتمی ترسیم نمود. در این نمودارها هر کشوری که دارای توزیع اندازه شهری بر اساس قاعده و رتبه اندازه بود منحنی توزیع آن به صورت یک خط راست به دست آمده که بری آن را توزیع لوگ نرمال نامیده است. 13 کشور از 38 کشور مذکور دارای توزیع لوگ نرمال بودند. 15 کشور توزیع نخست شهری را به نمایش گذاشتند و 9 کشور دیگر دارای توزیع اندازه- شهر بینابینی (Intermediate) یعنی بین توزیع رتبه- اندازه و نخست شهری بودند. در این میان انگلستان- ویلز دارای مورد ویژه ای بود که منحنی توزیع آن شباهتی به توزیع هیچکدام از 37 کشور دیگر نداشت در این الگو شهرهای نخست به انتهای یک توزیع لوگ نرمال کامل در سطوح پایین تر سلسله مراتب شهری وصل می گردند. بری همچنین دریافت که بین سطوح «توسعه اقتصادی» و توزیع رتبه- اندازه رابطه «همبستگی» وجود ندارد. او معتقد بود که توزیع نخست شهری در کشورهای پیشرفته عموما در کشورهای «بسیار کوچک» به وجود می آید و توزیع لوگ نرمال در کشورهای کمتر توسعه یافته عموما شامل آن کشورهایی می شود که «بسیار بزرگ و دارای سابقه طولانی شهرنشینی» هستند.

3-الگوی نخست شهری و شاخص چهار شهر

در سال 1939 یک جغرافیدان آمریکایی به نام مارک جفرسون در کتابی تحت عنوان «قانون نخست شهری» (The law of primate city) این ایده را که در برخی نظام های شهری، شهرهای نخست به شکل بی قواره ای بزرگ می شوند، طرح کرد. او برای اولین بار واژه «نخست شهر» را برای چنین شهرهایی ابداع کرد. برخی پژوهشگران نیز نخست شهری را به ماکروسفالی تعبیر کرده اند که در آن نظام شهری دارای سری بی اندازه بزرگ و تنی لاغر و نحیف است (پل سینجر، 1358-ص89 به نقل از عظیمی- 1381-ص 65) در ایران نیز گفتارهایی که همواره به سنگینی سربزرگ تهران بر جثه نحیف ایران سخن می گفتند اغلب معطوف به همین ایده بود. (توفیق- فیروز، «شبکه شهرها و خدمات- مبانی نظری و ادبیات موجود»- 1376-ص 2)

مارک جفرسون معتقد بود که نخست شهری موقعی به وجود می آید که بزرگترین جمعیت شهر در یک نظام شهری چند برابر جمعیت شهر دوم باشد و بدین وسیله کوشش کرد برای آن شاخصی بیابد تا بتوان آن را از نظام های شهری دیگر تشخیص داد. بر اساس مدل جفرسون محاسبه بر اساس نسبت جمعیت شهر نخست به جمعیت شهر دوم انجام می گرفت. روش نسبی وی در سالهای بعد به اشکال کاملتری طرح گردید از جمله کلارک پیشنهاد کرد که بهتر است به جای 2 شهر 4 شهر اول نظام شهری برای محاسبه انتخاب گردد از همین رو وی اصطلاح «شاخص چهار شهر» (Four city index) را پیشنهاد کرد که در آن نسبت شهر نخست به سه شهر بعدی نظام شهری به کار گرفته می شد.

4-الگوی مکان مرکزی

بررسی قاعده رتبه- اندازه نشان داد که الگوی آن در جهت تبیین الگوهای فضایی سکونتگاه ها نیست و اگر چه نتایج به دست آمده ممکن است به طور انتزاعی واجد برخی مفاهیم فضایی باشد، لیکن هدف اصلی الگوی رتبه- اندازه تبیین توزیع اندازه شهرهاست. بنابراین الگوی مذکور قادر به ارائه تصویر فضایی از سکونتگاه های شهری نیست.

از این رو در بررسی نظریه مکان مرکزی (Central place theory) که هدف آن ارائه الگویی به منظور تبیین فضایی سکونتگاه هاست می توان از زاویه ای دیگر به مسئله ای واحد پرداخت. به طور کلی فشرده اصول و پیش فرض های اساسی نظریه های مکانی که گارنر آنها را معرفی کرده است به شرح ذیل است:

الف- توزیع فضایی انسان بازتابی از انطباق منظم با عامل فاصله است. «فاصله» از عناصر مهم فضا محسوب می شود. در واقع اگر همه پدیده ها در یک مکان و زمان متمرکز می شدند اساسا نه «الگوها» نه «تنوع فضایی» و نه «افتراق ناحیه ای» (areal differentiation) پدید می آمد.

ب- انسانها عموما تمایل دارند که در هنگام حرکت، فاصله را به حداقل برسانند. این مفهوم به طور کلی تحت عنوان «قانون حداقل کوشش» (law of minimum effort) یا «اصل کمترین کوشش» (principle of least effort) توسط لوش و زیپف در مدل های فضایی طرح گردید. این مفهوم بیانگر آن است که انسانها برای رسیدن به مقصد اغلب کوتاهترین فاصله را بین دو نقطه انتخاب می کنند.

ج- مکانها اغلب از نظر دسترسی (accessibility) دارای قابلیت های متفاوتی هستند و از این رو برخی از آنها موقعیت دسترسی بهتری نسبت به دیگری دارند. به طور ضمنی قابلیت دسترسی را می توان سهولت دستیابی به یک مکان دانست به همین سبب کیفیت های متفاوتی از مکان و موقعیت وجود دارد.

د- به خاطر مزیت صرفه جویی های مقیاس (economies of scale) فعالیت های انسانی گرایش به تجمع دارند. تمرکز فعالیت های در شکل دهی سکونتگاه ها می تواند به عنوان بازتابی از صرفه جویی های مقیاس و تجمع تلقی شود.

ه- سازمان یا بی فعالیت انسانی ضرورتا شکل سلسله مراتبی پیدا می کند. این واقعیت اگر چه ممکن است نمود فضایی آشکاری پیدا نکند به هر حال یک وجه اساسی از ساختار فضایی الگوهای سکونتگاهی و محصول رابطه متقابل بین گرایش به تجمع و قابلیت دسترسی به مکان است. به عبارت دیگر مکانهای با دسترسی بهتر، زمینه های مناسبت تری برای مجموعه های بزرگتر فراهم می کنند. در واقع یکی از مفاهیم ضمنی واقعیت فوق این است که در هر منطقه ای، سلسله مراتبی از مکانهای یا قابلیت دسترسی متفاوت وجود دارد که خود یکی از عوامل مهم سلسله مراتبی شدن سکونتگاه هاست.

و- انسان در اشغال فضا تمایل به خلق نقطه کانونی دارد. این ایده شالوده مفهوم «گره» (node) و «منطقه کارکردی» (functional region) را تشکیل می دهد و پایه مدل های حرکت و مکان گزینی فعالیت های معین در منطقه است. گره ها در واقع همان فعالیت انسانی سازمان داده شده در مجموعه های با اندازه های گوناگون هستند نظر به اینکه این مجموعه ها به صورت سلسله مراتبی سازمان می یابند نتیجه آن می شود که سلسله مراتبی از مناطق کانونی (focal regions) با اندازه های گوناگون پدید آید.

در قالب الگوی مکان مرکزی، گالپین در سال 1915، والتر کریستالر در سال 1933 اگوست لوش در سال 1939 مدل های مکانی خود را ارائه نمودند.

به رغم اهمیت پایه ای نظریه مکان مرکزی برای مطالعات شبکه ای و نظام شهری و به رغم اینکه پژوهشگران بعد از کریستالر و لوش تقریبا بدون استثنا در بیان و تنظیم نظریه های خود بخشی از عناصر نظریه مکان مرکزی را نیز وام گرفته اند، این نظریه بر فروضی استوار شده است که با پیشرفت های فناوری و توسعه اقتصادی سالهای بعد از نیمه قرن بیستم، و به ویژه انقلاب تکنولوژیکی، الکترونیکی و ارتباطی سالهای دهه پایانی قرن بیستم بخش های عمده ای از اهمیت نظری آن مورد تردید قرار گرفته است.

علاوه بر این در پویش زمان حداقل به دو دلیل، اهمیت نظریه امکان مرکزی نقصان یافته است: اول به دلیل این که نظریه مکان مرکزی بیشتر مناسب یک نظام شهری ما قبل صنعتی و یا کمتر صنعتی محسوب می شود و بهترین کارکرد آن در نواحی خوداتکا و با اقتصاد کشاورزی است و بنابراین برای نظام های شهر متاثر از صنعتی شدن سریع و در معرض شوک های بزرگ مقیاس اقتصاد جهانی کمتر مناسب است. دومین دلیل این است که در جغرافیای شهری نوین، سازمان فضایی جامعه (The spatial organization of society) جای خود به سازمان اجتماعی فضا (The social organization of space) که در آن عوامل اقتصادی، سیاسی و فرهنگی اهمیتی به مراتب بیشتر از عواملی چون هندسه و فاصله دارند، داده است. (عظیمی، ناصر- «پویش شهرنشینی و مبانی نظام شهری»- 1381- ص 91-67) در این زمینه به نظر جی شورت هنگامی که می توان از طریق اینترنت در هر نقطه ای از فضا و فاصله، خرید کرد اهمیت مکان مرکزی چون گذشته نخواهد بود و آستانه و برد کالا و خدمات نیز به گونه ای که در تئوری مکان مرکزی فرمول بندی شده است. مفهوم کارکردی سابق را از دست می دهد. (Short, J.r.-“The unban order”- 1996-p. 65)

5-مدل های جاذبه

یکی از مباحث مهم نظری در نظام شهری «مدل جاذبه» (Gravity model ) است که به ویژه به عنوان یکی از دو مدل کاربردی در تعیین حوزه نفوذ شهرها از اهمیت زیادی برخوردار است (مدل دیگر تحلیل جریان هاست) این مدل از کار پیشتازانه ویلیام ریلی در کتابی تحت عنوان «قانون جاذبه خرده فروشی» در سال 1929 بنیان گذاشته شد. ریلی معتقد بود که شباهت زیادی بین «میدان شهری» و «میدان جاذبه» وجود دارد. میدان جاذبه در این جا به همان مفهوم نیوتونی به کار رفته است. در این مدل ریلی

فرض کرده است که میزان مراجعه جمعیت به فروشگاه های یک شهر رابطه معکوسی با فاصله بین جمعیت و شهر مورد نظر و رابطه مستقیم با تعداد جمعیت آن شهر دارد. از این فرض او نقطه ای به نام نقطه شکست پیشنهاد کرد به دو متغیر فاصله و جرم (جمعیت) ارتباط پیدا می کند. اگر دو شهر دارای اندازه و سطح یکسان در شبکه شهری باشند نقطه شکست دقیقا در وسط دو شهر واقع می شود. (محاسبه حوزه نفوذ به روش عمود منصف میسرا نیز دقیقا به همین طریق است) اما اگر این دو شه

ر هم اندازه و هم سطح نباشند، شهر بزرگتر برای جذب و کشش مصرف کنندگان، دارای قدرت بیشتری از شهر کوچکتر خواهد بود. در این صورت نقطه شکست به تناسب اندازه شهر بزرگتر از آن فاصله می گیرد و به شهر کوچکتر نزدیک می شود این بدان معنی است که دایره نفوذ شهر بزرگ برای جذب مشتریان بزرگتر خواهد بود.

در مدل جاذبه علاوه بر جمعیت متغیرهای دیگری از شهرها می تواند مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال هر متغیری از شهرها مثل شاغلین و یا تعداد خرده فروشان که در جاذبه یک شهر موثرند می توانند به جای جرم (در فرمول جاذبه نیوتون) مورد استفاده قرار گیرند. در مورد فاصله بین شهرها می توان از فاصله هوایی، فاصله حمل و نقل جاده ای و یا به طور واقعی از هزینه مسافرت یا زمان مسافرت بین شهرها بهره گرفت. (Meyer, lain, etal- “settelment” -1981, p ,4)

6- مدل مرکز- پیرامون

مدل فضایی مرکز- پیرامون که توسط جان فرید من در سال 1966 با الهام از تجربه کشورهای پیشرفته صنعتی پیشنهاد شد یکی از الگوهای معروف توسعه اقتصادی است. این مدل برای درک ساختار فضایی مناطق و پیش بینی تغییر و تحولات در روند توسعه از سوی فرید من عرضه گردید. به نظر وی هر نظام جغرافیایی شامل دو زیر نظام فضایی است که یکی مرکز که قلب پیشتاز و پویای نظام است و دیگری پیرامون که می توان آن را بقیه نظام به حساب آورد و در حالت وابستگی یا سلطه پذیری

نسبت به مرکز قرار دارد. (هیلهورست، ژوزف- «برنامه ریزی منطقه ای» – ترجمه غلامرضا شیرازیان و دیگران- 1370 – ص 26-27) به نظر دکتر پاپلی رابطه مرکز- پیرامون را اصولا می توان رابطه ای استعماری دانست. معمولا بروز یک ساختار قطبی شده، با یک سری جابجایی های عوامل اصلی تولید از حاشیه به مرکز همراه است تا موقعی که پیرامون به صورت یک تولید کننده مواد اولیه و معدنی باقی می ماند، گرایش عمومی نرخ مبادله بین مناطق به طور کلی به نفع مرکز ادامه خواهد یافت. (پاپلی یزدی، محمد حسین و حسین رجبی- «نظریه های شهر و پیرامون» – 1382- ص 203 – 204)

نظریه مرکز- پیرامون بر پایه یکی از مهمترین نظریه های رشد اقتصادی تحت عنوان نظریه قطب رشد (Growth pole theory) ارائه شده است. نظریه قطب رشد در سال 1950 توسط فرانسوا پرو عرضه شد. وی معتقد بود که رشد به طور همزمان در همه جا اتفاق نمی افتد بلکه ابتدا در نقاط یا قطب های رشد با درجات گوناگون ظاهر می شود و سپس از مسیر کانالهای متعدد و با اثرات نهایی متفاوتی در کل اقتصاد انتشار می یابد.

فرید من معتقد است که مدل مرکز- پیرامون در مقیاس جهانی در درون نظام سرمایه داری و در مقیاس ملی و محلی در آن کشورهایی که توسعه صنعتی خود را دیرتر آغاز کرده اند، شکل می گیرد. در مرکز منابع و فعالیت های پیش برنده اقتصاد، به طور روز افزونی رونق می گیرد در حالیکه پیرامون یعنی آن بخش هایی که با حداقل عنایت و توجه رو به رو بوده اند در فرآیند توسعه، حاشیه ای و توسعه نیافته باقی می ماند. (عظیمی، ناصر- «پوشش شهرنشینی و نظام شهری»- 1381- ص 100 و 103)

7-مدل نظام جهانی و نظام شهری جهانی

چارچوب تئوریک نظام جهانی (World system model) که ایمانوئل والرشتاین آن را در کتابی تحت عنوان «نظام جدید جهانی» در سال 1974 انتشار داد، بر پایه نظریه وابستگی که هسته اصلی آن انتقال مازاد از پیرامون به مرکز است بنا شده است. مدل نظام جانی والرشتاین شباهت زیادی به دیدگاه متفکران مکتب وابستگی به ویژه گوندر فرانک دارد و تفاوت اصلی مدل وی در قائل شدن به 3 قطب (به جای 2 قطب مرکز و پیرامون) یعنی قطب های مرکز، پیرامون و شبه پیرامون است. در مدل والرشتاین سیستم کشورهای مرکز شامل دولت های مسلط که از نظر اقتصادی و سیاسی در مرکز نظام جهانی واقع شده و کاراترین سیستم کشاورزی و صنعتی را به خود

اختصاص داده اند. کشورهای پیرامون از لحاظ تکنولوژی چندان از پیچیدگی برخوردار نیستند و بیشتر مواد خام تولید می کنند و ابزارهای تولید و ماشین های به کار گرفته شده در آنها عموما کاربر هستند. کشورهای شبه پیرامون کشورهایی هستند که بین مرکز و پیرامون قرار دارند. بخشی از فعالیت های اقتصادی آنها مشابه مرکز و بخش دیگری از فعالیت های آنها مشابه پیرامون است و ساختار نظامی و اداری آنها نیز بین مرکز و پیرامون واقع شده است. کشورهای پیرامونی تولید و صادرات کالاهای کاربر و بدون تکنولوژی را بر عهده داشته است و برطرف کننده نیازهای مرکز و شبه پیرامون هستند و کشورهای مرکز کالاهای سرمایه بر و تکنولوژی بر تولید کرده و به پیرامون و شبه پیرامون صادر می کنند. کشورهای شبه پیرامون نیز از یک سو از طرف مرکز استثمار می شوند و از سوی دیگر خود استثمار کننده کشورهای پیرامونی هستند. (همان ماخذ- ص114- 109)

عوامل موثر در پیدایش سیستم های شبکه شهری

عوامل مختلفی در پیدایش سیستم شبکه شهری دخیل هستند. مهمترین این عوامل عبارتند از:

1-وابستگی به عوامل طبیعی

این عامل در واقع از نقطه نظر ایجاد بستر جغرافیایی مناسب برای ایجاد و رشد شهرها اهمیت دارد خود این عامل شامل موارد چندی است که ذیلا به آنها اشاره می شود.

1-1-استقرار شهرها در کنار رودخانه ها و سواحل

وجود منابع آبی مطمئن و کافی یکی از عوامل موثر در ایجاد و گسترش مراکز تمرکز و سکونت جمعیت به شمار می آید استقرار انسانها در کنار رودخانه ها و سواحل در حوزه های اقلیمی متفاوت یکسان نبوده و در اقالیم مختلف وابستگی مردم به منابع آبی دلایل متفاوتی داشته است. در مناطق خشک و نیمه خشک آسیا و از جمله در ایران وابستگی مردم به آب جهت مصارف آشامیدن و آبیاری مزارع کشاورزی بوده است. (بر خلاف شهرهای امروزی که در آنها فعالیت کشاورزی دیده نمی شود و صرفا فعالیت های صنعتی و خدماتی در آنها مشاهده می شود، شهرهای قدیمی نه تنها در داخل محدوده شهر مزارع و باغات کشاورزی داشته اند بلکه از پسکرانه های وسیع کشاورزی برخوردار بوده اند.)

در قاره اروپا وابستگی شهرها به منابع آب عمدتا به منظور حمل و نقل بوده است. (وجود کانال های مصنوعی آب در اروپا از اهمیت حمل و نقل آبی در این حوزه جغرافیایی حکایت دارد) وابستگی به منابع آب در پیدایش شبکه شهری ایالات متحده آمریکا نیز دیده می شود. شهرهای اطراف درپاچه های پنجگانه و شهرهایی که در امتداد رودخانه می سی سی پی شکل گرفته اند مصادیقی از این مورد هستند. بر خلاف محور خطوط راه آهن که شرق ایالات متحده را به غرب آن متصل می نمود رودخانه می سی سی پی در محور شمال به جنوب کشور جریان داشته و ارتباط این دو حوزه را برقرار می نمود. رودخانه ها گاه در جابجایی بیشتر شهرها نیز نقش داشته اند به

عنوان مثال سالها پیش در محل اتصال اروند رود به خلیج فارس شهر ابوله قرار داشته لیکن در اثر پر شدن رسوبات این رودخانه و ته نشین شدن این رسوبات شهر ابوله مجبور به عقب نشینی شده و شهر فعلی بصره شکل گرفته است. این قانونمندی در مورد برخی شهرهای حاشیه رود نیل در مصر نیز حاکم است. در دوره های طغیان یا عقب نشینی رود نیل مراکز سکونتگاهی انسانها در حاشیه آن جابه جا گردیده است. جهت اطلاع و پیش بینی دوره های طغیان یا عقب نشینی رودخانه، از عهد مصر باستان آثاری در حاشیه نیل به جا مانده است.

دلیل دیگر استقرار شهرها در کنار رودخانه ها، عامل دفاعی بوده است. رودخانه هایی که خیلی عمیق بوده و یا به شدت خروشان بوده اند در طول تاریخ به عنوان دیوار دفاعی در برابر حمله دشمنان به شهر محسوب می شده اند.

2-1-استقرار شهرها در دشت های پایکوهی

کره زمین دارای 2 کمربند کوهستانی عمده است. اول کمربند میانی (مزوژه) که از اسپانیا تا چین کشیده شده است. و دوم کمربند pre-possific است که از شمال قاره آمریکا تا آمریکای جنوبی (محور کوههای رشوز یا راکی- آند) امتداد یافته است. از نظر زمین شناسی و دانه بندی خاک هر چه از کوهستان به سمت پایین تر حرکت نماییم دانه های خاک ریزتر می شوند یعنی خاکها تکامل یافته تر بوده و کیفیت بهتری دارند. در کشورهایی که دارای مناطق کوهستانی هستند شهرها در مناطق پایکوهی شکل گرفته اند. شهرها تا قبل از عصر صنعتی شدن وابسته به مازاد کشاورزی روستاها بودند و لذا در مناطق پایکوهی جایی که روستاییان امکان مبادله کالاهای شهری و تولیداتشان را داشته باشند شکل می گرفتند، همچنین دشتهای پایکوهی به دلیل برخورداری از شیب مناسب امکان بهره برداری از منابع آب به شکل قنات و یا چشمه را به خوبی فراهم می آورند. قنات به عنوان یکی از شگفت انگیزترین اختراعات ایرانیان سابقه 3000 ساله در فلات آذربایجان دارد. در واقع قنات یک چالش فکری و فیزیکی بین انسان و منابع آب بوده است.

در ایران فراوان ترین طیف تراکم شهرها را در ارتفاع 2000-800 متر داریم. شهرهای همدان، نهاوند، تویسرکان، ملایر، قزوین، آبیک، کرج، تهران، ورامین، گرمسار، سمنان، دامغان، سبزه وار، اصفهان، کرمان، ایلام و ; همگی شهرهای پایکوهی هستند.

3-1-تبعیت شهرها از وضعیت ناهمواری ها

عامل ناهمواری و کوهستان ها نه به عنوان یک مانع که به عنوان یک هدایت کننده برای استقرار شهرها می باشند. طبیعتا شیب های تند مناطق کوهستانی امکان ساخت و ساز را نمی دهند (باستثنا ماسوله، رودبار، کندوان) در مناطق کوهستانی استقرار در دره ها صورت گرفته است.

4-1-پیروی از وضعیت اقلیمی

از قدیمی ترین چالش های انسان چالش با اقلیم بوده است. شهرها در مناطقی استقرار می یافتند که حتی المقدور موانع اقلیمی کمتری داشته باشند (مناطق کوهپایه ای و کوهستانی) هر چند که پیروی استقرار سکونتگاه ها، با پیشرفت های تکنولوژیکی اندکی تعدیل شده است، مورفولوژی فیزیکی شهرهای سنتی ایران تا حد زیادی پاسخی فرهنگی- تاریخی به محیط طبیعی به ویژه شرایط اقلیمی ایران است. به جز دو ناحیه باریک (یکی در طول ساحل دریای خزر و دیگری در طول دامنه های غربی کوههای زاگرس) ایران یک کشور خشک محسوب می شود. شرایط اقلیمی آن به وسیله کمبود آب، فزونی گرفتن تبخیر نسبت به میزان بارش، تابش شدید آفتاب،

نوسانات زیاد دمای روزانه و فصلی، بارشهای سیلابی و ناگهانی و نامنظم و طوفانهای مخرب ماسه و گرد و غباری مشخص می شود. توسعه و شکل گیری شهرهای ایران در طی هزاران سال در جهت مقابله با چنین شرایط اقلیمی بوده است. در راستای تطابق با اقلیم خشن، برنامه ریزان شهری سنتی ایران آموختند که اثر مستقیم تابش خورشید را به حداقل برسانند و تاثیرات مخرب وزش بادهای مضر و نامطبوع را کاهش و استفاده از سایه، نسیم و آب را به حد مطلوب خود برسانند. اهداف برنامه ریزان با ایجاد بافت متراکم و بهم فشرده شهری، توسعه الگوهای خاص معابر و طراحی مساکن حیاط دار متجلی گردید (خیرآبادی، مسعود- «شهرهای ایران» ترجمه حاتمی نژاد و مافی- 1376-ص 36-34)

2-وابستگی به عوامل سیاسی

این عامل از وجوه مختلف قابل بررسی است:

1-2-دوری یا نزدیکی به مرزهای حساس سیاسی

بسته به سطح تعاملات سیاسی بین دو کشور شبکه شهری کشورها در حواشی مرزها گسترش یافته یا محدود می گردد. چنانچه دو کشور دارای تعاملات گسترده سیاسی باشند به طور طبیعی ارتباط و تعامل در زمینه های فرهنگ، تجارت، گردشگری و ; در ابتدای مرزها ایجاد می شود که به دنبال خود ایجاد یا گسترش شبکه شهری را در امتداد مرزها دارد. اما چنانچه ارتباط سیاسی و روابط بین دو کشور از سطح خوبی برخوردار نباشد، گسترش شبکه شهری در خطوط مرزی اتفاق نیفتاده و یا با احتیاط با آن برخورد می شود.

2-2-اعمال مدیریت و حاکمیت در نواحی ژئوپولتیکی

مناطق ژئوپولتیک مناطقی هستند که از نظر سیاسی از اهمیت زیادی برخوردارند. مدیریت و حاکمیت بر این مناطق با توجه به وضعیت سیاسی حاکم بر کشورهای همجوار صورت می گیرد. به عنوان مثال سیاست ژئوپولتیکی ایران در مرزهای غربی کشور، از زمان کودتای عبدالکریم قاسم ( 1958 م– 1337 ش) در عراق تاکید بر تقویت شهرهای مرزی دارد. در سال 1335 در استان ایلام فقط 3 نقطه شهری (ایلام، دره شهر، دهلران) در استان کردستان نیز 3 نقطه شهری (سنندج، سقز، بیجار) وجود داشت. در حالیکه امروزه هر کدام از این استانها در حدود 15 نقطه شهری دارند. این موضوع در راستای سیاست تقویت نقاط شهری مرزی صورت گرفته است. (ایجاد دیوار جمعیتی در مقابل حمله احتمالی عراق به ایران) عکس این قضیه را در مرزهای شمالی کشور شاهد هستیم. مدیریت و حاکمیت سیاسی کشور بنا به دلایل سیاسی تمایل به قرار گرفتن در صف کشورهای طرفدار سوسیالیسم نداشته است و از طرف دیگر کشور شوروی سابق از نظر نظامی به حدی قدرتمند بود که سیاست دیوار جمعیتی را در آن حوزه منتفی می ساخت. این عامل (مقابله جمعیتی) بین کشورهای چین و تایوان و یا کشورهای اروپای شرقی پس از جنگ جهانی دوم نیز برقرار بوده است.

3-2-نفوذ تدریجی در عمق یک سرزمین

این عامل در قالب کلونیالیسم خصوصا در عصر اکتشافات جغرافیایی نقش زیادی در گسترش شبکه شهری در سرزمین های جدید داشته است. نیروهای کلونیال برای نفوذ تدریجی (penetration) به پسکرانه ها (hinterlands) نیاز به برخی پایگاه های بندری داشتند تا از طریق آن به پسکرانه ها نفوذ نمایند. مگاپولیس شرق آمریکا شبکه ای از شهرهاست که برای نفوذ اروپائیان به این قاره ایجاد شده اند. در حاشیه دریای مدیترانه نیز مصادیقی از این موضوع را می توان یافت.

3- وابستگی به عوامل اجتماعی

این عامل به دو شکل قابل بررسی است:

الف: تقویت عملکرد در حوزه های فعال اجتماعی

همانگونه که قبلا اشاره گردید گسترش شهرنشینی با قدرت گرفتن بورژواها که در شهرها ساکن بودند آغاز شد. بسته به اینکه کدام لایه اجتماعی فعال باشد، حوزه جغرافیایی همان لایه تقویت خواهد شد. به عنوان مثال در انقلاب کشاورزی لایه فعال اجتماعی، کشاورزان (هلندی های مهاجر یا بوئرها) بودند که با پیشرفت فعالیت های کشاورزی باعث تقویت حوزه های جغرافیایی همچون پوتسدام در کنار برلین گردیدند. در دوره بعد یعنی انقلاب صنعتی لایه اجتماعی فعال، بورژواها بودند که با توسعه صنایع و کارگاه ها در شهرها باعث گسترش و توسعه شهرها گردیدند.

امروزه جهش و فعالیت بخش خدمات و لایه های اجتماعی فعال در این بخش به مراتب بیش از کشاورزی و صنعت است.

ب: پویش اجتماعی و زایش شهرنشینی

زاد و ولد و مهاجرت از دینامیزم های پویش اجتماعی هستند. وقتی انبوهی از جمعیت از نقطه ای به نقطه دیگر مهاجرت می کنند یک دینامیزم اجتماعی به وجود می آید. همانند مهاجرت اروپائیان به آمریکا یا مهاجرت یهودیان از کشورهای مختلف به کشور اسرائیل که این دینامیزم اجتماعی به توسعه شهرنشینی در این دو حوزه جغرافیایی انجامیده است.

همچنین گفته می شود در آینده نزدیک گتوهای ثروتمندان باعث تغییر در نظام شبکه شهری خواهد شد. گتوهایی از این نوع در یکی از جزایر قناری ایجاد شده است که صرفا افراد سرشناس و ثروتمند دنیا در آنجا ساکن شده‌اند. در این گتوها قیمت مساکن از 5 میلیون دلار به بالاست.

4- وابستگی به عوامل اقتصادی

1-4-وجود منابع اقتصادی همچون نفت و گاز

این منابع که مولود انقلاب صنعتی هستند در بسیاری از مناطق دنیا باعث پیدایش شبکه شهری گردیده اند. اکتشاف منابع نفت و گاز و به دنبال آن ایجاد تجهیزات مربوط به استخراج و پالایش این منابع منجر به ایجاد شهرهای متعددی در حوزه جغرافیایی مختلف شده است. فلسفه وجودی شهرهای آبادان، مسجد سلیمان، گچساران، حمیدیه، هفتگل، عسلویه و ; در ایران همین عامل بوده است.

همچنین وجود منابع معدنی همچون زغال سنگ، سنگ آهن، مس و ; نیز باعث ایجاد شهرهایی همچون زرند کرمان، گاجره وشمشک گردیده است.

2-4-پیدایش شهر در نتیجه عامل اقتصادی صید

صید منابع دریایی همچون ماهی، میگو، صدف و ; عامل ایجاد و گسترش شبکه شهری در بسیاری از نقاط دنیا از جمله سواحل آمریکای جنوبی، آفریقا هند، آسیای جنوب شرقی، استرالیا و ; بوده است. در ایران نیز بسیاری از شهرهای ساحل دریای عمان و خلیج فارس و خصوصا سواحل دریای خزر بر اساس صید ماهی، پرورش خاویار، پرورش صدف به منظور دستیابی به مروارید و همچنین صنایع شیلات شکل گرفته است.

3-4-پیدایش شهر در نتیجه عامل توریسم

عامل توریسم یا پتانسیل های توریستی یکی از عوامل بسیار موثر در گسترش شبکه شهری است. که البته این عامل نیازمند پیش نیازهای جغرافیایی است. بسته به نوع ارزش گذاری انسانها به عوامل جغرافیایی این پیش نیازها فراهم شده یا از دست می روند. به عبارت دیگر درک انسان از قابلیت های جغرافیایی در همه جا یکسان نمی باشد. به عنوان مثال در کشورهای عقب مانده یا در حال توسعه مناطق کوهستانی و دامنه های پربرف به عنوان عوامل محدود کننده طبیعی به حساب آمده و از نظر ارزش گذاری دارای ارزش منفی برای این کشورها محسوب می شوند. در حالیکه همین عامل (برف، شیب تند و 😉 در مناطق آلپی و کشورهای پیشرفته ای همچون سوئیس و ایتالیا به عنوان عامل مثبتی در جهت توسعه تفریحات و ورزشهای زمستانی تلقی گردیده و به عنوان مراکز جذب توریست از تمام دنیا می گردند. همچنین عامل بیابان یا شن های خیابانی در حالیکه در بعضی مناطق دنیا به عنوان عامل محدود کننده به حساب می آیند، در برخی مناطق دیگر دنیا همچون امارات متحده عربی از شن های بیابانی به عنوان یک پتانسیل جذب توریست استفاده می شود. لذا معرفت شناسی انسان از طبیعت دائما در حال تحول بوده و در دوره های مختلف به اشکال گوناگون با بهره گیری از پتانسیل های طبیعی شبکه های شهری گسترش می یابند. اساسا هر جا که زمین دارای کاربردهای تعریف شده می باشد ارزش بالاتری می یابد. یکی از کاربردهای تعریف شده توریسم است. عملکرد صنعت توریسم تنها محدود به خود مناطق توریستی نبوده بلکه باعث رشد و گسترش بسیاری از فعالیت های دیگر همچون صنعت بیمه، آژانس های مسافرتی، صنایع دستی و صنایع تولید محصولات ورزشی و صدها فعالیت دیگر می شود که همین فعالیت ها عاملی برای ایجاد شبکه ای از شهرها می گردد.

5- وابستگی به شبکه ارتباطی

وابستگی شبکه شهری به شبکه های ارتباطی در زمان های قدیم بسیار مشهود بوده و شهرها عمدتا در مسیر راه های تجارتی و مواصلاتی شکل می گرفتند. شواهد بسیاری از وابستگی شهرها به شبکه ارتباطی وجود دارد از جمله:

– در عصر کلونیالیسم در سرزمین های جدید شهرها عموما در سواحل دریاها که لنگرگاه ناوگان حمل و نقل دریایی بوده اند شکل می گرفتند.

– در بسیاری از کشورها پیدایش و توسعه شهرها در کنار رودخانه های قابل کشتیرانی جهت حمل و نقل تجاری و در سالهای اخیر حمل و نقل توریستی، بوده است. رودخانه های دانوب، البر و راین نقش اساسی در آرایش شبکه شهری مجاور خود داشته اند.

– جاده ابریشم که از 17 کشور عبور می کرده و یا جاده شاهی که از استخر تا شوش و آسیای صغیر امتداد داشته نقش اساسی در گسترش شهرهای زمان قدیم داشته است. شهرهایی چون سبزه وار، دامغان، سمنان، بسطام، نیشابور، سیاهکوه و ; در مسیر همین جاده های کاروان رو شکل گرفته اند. همچنین راه های قدیمی و کاروان رو در رونق آبادی های واقع در مسیر خود و تبدیل آنها به نقاط شهری موثر بوده اند. خور، بیابانک، جندق، هرزویل، سراب و ; نمونه هایی از این آبادی هاست.

-کشیدن شدن خط راه آهن و ایجاد ایستگاه هایی در مسیر آن نقش اساسی در ایجاد شبکه شهری ایالات متحده آمریکا از شرق به غرب آن داشته است.

– راه های توریستی در منطقه آلپ باعث ایجاد شهرهای کوچک خطی در امتداد یک دره شده است.

از زمانی که نظام برنامه ریزی فضایی شکل گرفته و طرحهای مختلفی همچون طرح آمایش سرزمین، طرح های کالبدی، طرحهای جامع سرزمین، طرحهای توسعه منطقه ای و ; تهیه می شود. نقش راه ها و ارتباطات زمینی و دریایی و ; در آرایش شبکه های شهری کم رنگ تر شده است. در واقع سابقا شهرها از مسیر راه ها پیروی می کردند ولی امروزه راه ها از مسیر شبکه شهرها عبور می نمایند. منتها جذابیت عامل راه به عنوان یک عامل تسهیل کننده ارتباطات در تبدیل نقاط روستایی واقع در مسیر راه ها به شهر با قدرت عمل می کند. شهرهای تاکستان، آوج، رزن، ابهر و خرمدره مصادیقی از این مورد هستند.

انواع شبکه شهری

شبکه شهری در کشورهای پیشرفته صنعتی به علت وجود عملکردها و فعالیت های سلسله مراتبی در شهرهای مختلف و یکنواختی و همگونی نسبی امکانات اقتصادی- اجتماعی و فضایی بصورت کهکشانی است. یعنی روستاهای اطراف یک شهر کوچک خدمات اولیه خود را از این شهر تامین می کنند. اینگونه شهرها با یک شهر متوسط در ارتباط‌اند و در نهایت شهرهای متوسط با شهرهای بزرگ منطقه در ارتباط مستقیم و متقابل قرار می گیرند . از این رو پایتخت ها و یا بعضی از متروپل های این کشورها نیز به علت وجود مراکز تصمیم گیری (سیاسی یا اقتصادی) از موقعیت ویژه ای برخوردارند.

در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نظیر ایران معمولا نقش میانی شهرهای کوچک و متوسط (بین منطقه روستایی و شهری بزرگ) کم اهمیت تر شده و در مقابل شهرهای اصلی و بزرگ اهمیت و رشد بیشتری می یابند.

علت این امر همان علل ایجاد تمرکز در این کشورها می باشد که عمدتا ناشی از کمبود زیرساخت ها تمرکز سرمایه و سایر امکانات و به طور کلی عوامل متعدد اقتصادی- اجتماعی حاصل از رشد روابط سرمایه داری پیرامونی است. حاصل این پویش، یعنی از میان رفتن نقش میانی شهرهای کوچک و متوسط در کشورهای جهان سوم، پیدایش نوعی شبکه شهری است که به آن شبکه زنجیره ای گویند. یعنی هر شهر کوچک یا متوسط و حتی در مواردی هر روستا مستقیما و به صورت زنجیره ای با متروپل اصلی در ارتباط است (اعتماد- گیتی و دیگران- «شهرنشینی در ایران» – 1363- ص 115-116)

مروری بر شبکه شهری ایران

به طور کلی، با پیدایش یک شبکه شهری و چگونگی شکل گیری الگوی فضایی آن در یک منطقه یا یک کشور که در طول تاریخ صورت می گیرد، با شرایط متعدد اقتصادی- اجتماعی، اقلیمی و جغرافیایی مرتبط است. در ایران نیز پیدایی شبکه شهری تابع این قاعده کلی بوده است.

شبکه شهری ایران تا چند دهه قبل، از همگونی نسبی برخوردار بوده است، یعنی بدون وجود یک کلانشهر یا متروپل اصلی که همه فعالیت ها را به خود جذب کند و بر شبکه تاثیر خاصی بگذارد، ارتباط ارگانیکی بین شهرهای کوچک و بزرگ هر منطقه ازیک سو و شهرها و مراکز روستایی آنها از سوی دیگر برقرار بوده است. به عبارت دیگر هر منطقه شهر اصلی خود را دارا بود که عملکردهای مربوطه را انجام می داد و از طریق این مراکز منطقه ای بود که هر منطقه با پایتخت در تماس قرار می گرفت.

در شبکه شهری پیش سرمایه داری ایران مناطق از نظر روابط عملکردی بین شهر و روستا در زمینه خدمات و تولید، کم و بیش مشابه بودند، هر چند از نظر جغرافیایی هر یک ویژگی های خاص خود را داشتند. بنابراین هیچ منطقه ای بر دیگر مناطق امتیاز فوق العاده ای نداشت، جز پایتخت که آن هم در موارد خاصی بنابر موقعیت شهر و قدرت دستگاه حاکمه اهمیت بیشتری می یافت. زیرا با تغییر مداوم محل پایتخت (با تعویض هر سلسله حکومتی) امکان رشد بیش از حد یک پایتخت خاص از میان می رفت. در نتیجه این یکنواختی، جابجایی چندانی از لحاظ نیروی کار یا جمعیت یا سرمایه در کل شبکه دیده نمی شد. (همان ماخذ، ص 117 و 121)

به دنبال تغییرات وسیعی که در آغاز قرن چهاردهم هجری شمسی در کشوربه وجود آمد و به دنبال دگرگونی شرایط اقتصادی و اجتماعی نظام کارکرد شهرها رو به تغییر گذاشت. پیدایش کلانشهر ملی، کلان شهرهای منطقه ای و تشدید تباینات منطقه ای به علت سرمایه گذاری ها و وابستگی به سرمایه داری پیرامونی، خصوصیات فضایی جمعیت شهری ایران را تغییر داده و در تغییر کارکرد و نقش شهرها موثر واقع گردید.

توسعه روابط سرمایه داری، عمده شدن صادرات نفت، تمرکز سرمایه در شهرها، تشدید جریان سرمایه گذاری در آنها به خصوص در شهرهای بزرگ تغییر الگوهای تولید و مصرف، افزایش حجم واردات تولید خارجی، تغییر در نحوه استخراج مازاد اقتصاد محلی به دنبال انجام اصلاحات ارضی، توسعه شبکه ارتباطی و ; تغییرات عمده ای در ساخت اشتغال، تولید و کارکرد شهرها به وجود آورده شهرها ضمن تغییر در کارکرد خود، فعالیت جدیدی در زمینه خدمات آموزشی، فرهنگی، بهداشتی، درمانی و ; پیدا کردند.

موقعیت و جاذبه های ناحیه ای- منطقه ای آنها با بهره مندی از این فعالیت ها افزایش یافته و در سازماندهی فضای ملی نقش فعالی را بر عهده گرفتند. به دنبال این تغییرات، ارتباط ارگانیکی شهر اصلی با منطقه نفوذ خود دچار دگرگونی شده و بسیاری از شهرها که کارکرد اصلی آنها استخراج مازاد اقتصاد محلی بود، علت وجودی خود را از دست دادند. (نظریان، اصغر- «جغرافیای شهری ایران»-1374- ص 177)

در حال حاضر خصوصیات فضایی- جمعیتی شبکه شهری ایران را به گونه ذیل می توان خلاصه کرد:

1- در کل شبکه شهری ایران مسئله کلانشهری و تمرکز متروپل به وضوح به چشم می‌خورد. به نحوی که وجود متروپل تهران از نظر فضایی- جمعیتی، عملکردی و غیره همه شبکه را تحت تاثیر خود قرار داده و در شبکه هیچ گونه رقابتی در این زمینه نسبت به تهران دیده نمی شود.

2- به طور کلی در نقاطی که یک شهر بزرگ به وجود آمده است (مانند اصفهان، مشهد، تبریز) که خود حاصل شرایط تاریخی، اقتصادی و اجتماعی بوده است، شهر بزرگ دیگری به چشم نمی خورد و این کلانشهر همه فعالیتها و رشد عمده منطقه را در زمینه های مختلف به خود اختصاص داده است. (اعتماد، گیتی و دیگران- «شهرنشینی در ایران»- 1363-ص 121)

3- گرایش به افزایش جمعیت در شهرهای بزرگتر و افزایش تعداد شهرهای کم جمعیت، اولی بر مبنای سیاست اقتصادی و دومی بر مبنای سیاست اداری کشور نمایان است.

4- شهر تهران خارج از ترتیب نظام شهری در کشور به عنوان شهر برتر یا شهر نخستین تفوق و برتری خود را در زمینه های مختلف اقتصادی – اجتماعی حفظ کرده است. بدین ترتیب کشور ایران مثل اکثر کشورهای جهان سوم دارای الگوی نخست شهری است.

5- شهرهای بزرگ کشور همچون مشهد، اصفهان، تبریز، شیراز، اهواز، کرمانشاه و قم با فاصله بیشتر در سطحی پائین‌تر از تهران و در سطحی بالاتر از ترتیب شهرها از پایین به بالا قرار گرفته اند. به عبارت دیگر این 7 شهر از شهر بالادست خود (تهران) و شهرهای پایین دست خود بریده اند و در نظام سلسله مراتبی شهرهای ایران گسستگی به وجود آورده اند. بدین ترتیب به تدریج زمینه های لازم برای پیوستن به شبکه جهانی و دایره سرمایه داری جهانی در سطوح بالای سلسله مراتب شهری نمایان می گردد. و شهر تهران با گرایش به تمرکز و برتری در سطح ملی ضمن حفظ ارتباط با چند شهر بزرگ داخلی و با پولاریزاسیون کامل شبکه شهری در سطح ملی مجموعه عوامل رشد را به خود اختصاص داده و با پیوند با مادر شهرهای جهانی موقعیت خود را در سطح جهانی به ضرر نظام شهری در سطح ملی تحکیم می بخشد. (نظریان- اصغر- «جغرافیای شهری ایران»- 1374- ص 164)

اشکال شبکه شهری در ایران و علل پیدایش آن

در سیستم شبکه شهری ایران 3 شکل قابل شناسایی است که به شرح ذیل می باشند:

1-سیستم شبکه شهری خطی

مصداق بارز شبکه شهری خطی، شهرهای سواحل دریای خزر است. این سیستم در درون خودش 2 شبکه انشعابی دارد که این 2 شبکه به شکل شعاعی هستند. از جمله شهر رشت به شکل شعاعی با شهرهای بندرانزلی، خمام، کوچصفهان، رودبار، فومن و صومعه سرا و .. در ارتباط است و همچنین شهر ساری نیز با شهرهای قائم شهر، بابل، نکا، بهشهر و ; ارتباط به شکل شعاعی دارد. در حقیقت به وجود آمدن این شبکه های انشعابی به نوعی سرریز عملکردی شبکه خطی به کانونهای فرعی است.

هر چند که به وجود آمدن شبکه خطی در امتداد سواحل یک امر اجتناب ناپذیر است اما تا قبل از کشیدن شدن جاده کناری در زمان رضا شاه در امتداد ساحل دریای خزر وضعیت اروهیدروگرافی منطقه به عنوان یک عامل طبیعی بازدارنده (کوتاه بودن مسیر رودخانه ها از سرچشمه تا مصب) مانع به وجود آمدن ارتباطات افقی (ایجاد شبکه خطی) گردیده و ارتباطات عمدتا به صورت عمودی (ارتباط سکونتگاه ها با پسکرانه هایشان در کوهستان البرز) بوده است. لیکن پس از احداث جاده کناری ارتباطات افقی بین ساکنین استان های گیلان و مازندران بیشتر شده و باعث گسترش شبکه شهری به شکل خطی شده است.

2-سیستم شبکه شهری شعاعی (منظومه ای)

در این سیستم یک شهر بزرگ موقعیت مرکزی یافته و منظومه ای از شهرهای کوچک در اطراف آن شکل می گیرند. متناسب با شرایط طبیعی و محیطی دسترسی هایی از شهر مرکزی به نقاط درجه 2 و 3 برقرار می شود تا این نقاط با مرکز در ارتباط باشند. این شکل از سیستم شبکه شهری الگویی است که در ایران نمونه های زیادی از آن را داریم.

از جمله شهرهای استان های همدان، خوزستان، شیراز، آذربایجان شرقی، لرستان و ; همگی به صورت شعاعی شکل گرفته اند.

پیدایش الگوی شبکه شهری شعاعی در درجه اول تابعی است از شرایط جغرافیایی (خصوصا توپوگرافیکی) و در درجه دوم تابعی است از شبکه ارتباطات و دسترسی ها و در درجه سوم عملکرد شهر مرکزی. الگوی شعاعی استان گیلان تا حدود زیادی از شرایط جغرافیایی تبعیت نموده الگوی شعاعی استان خوزستان خصوصا در محور جنوب و جنوب شرقی استان تابعی است از ارتباطات برون مرزی (که عمدتا بر پایه اقتصاد نفت و اقتصاد تجاری است) و الگوی شعاعی اصفهان نیز تابعی است از فعالیت های آموزش عالی (دانشگاه اصفهان، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشگاه آزاد واحد نجف‌آباد و خوراسگان خصوصا در محور شمال غرب و جنوب شهر اصفهان و فعالیت های کشاورزی واقع در محور غرب و فعالیت های صنعتی (فولاد مبارکه در محور جنوب غربی شهر مرکزی) بوده است.

3-سیستم شبکه شهری قطاعی

در این سیستم، شبکه ای از شهرها در امتداد کریدورهایی از شهر مرکزی تشکیل می شوند. چیدمان شهرهای استان تهران نمونه ای از این شکل شبکه شهری را به نمایش می گذارد به عنوان مثال محورهای کرج، شهریار، رباط کریم، ورامین،رودهن قابل ذکر هستند.

سخن پایانی

در پایان این پژوهش یادآور می گردد آنچه که بیش از هر چیز در نظام شهری ایران به مانند بسیاری از کشورهای جهان سوم به چشم می آید رشد ماکروسفالی پایتخت همراه با زیرساخت نسبتا ضعیف اقتصادی (عملکرد عمدتا خدماتی) است که این رشد غیر معقول و شتابزده نه تنها در مقیاس منطقه ای بلکه در مقیاس ملی، شبکه شهری کشور را متاثر کرده است.

همچنین نقش شهرهای کوچک و میانی در نظام شهری ایران بسیار کم رنگ بوده و جز در مواردی خاص عملکردی در سطح موقعیت «شهر» ندارند اغلب شهرهای مذکور به صرف افزایش جمعیت موقعیت شهری یافته و فاقد زیر ساخت لازم برای زندگی شهری هستند.

لذا بررسی و شناخت دقیق شبکه شهری ایران به عنوان یکی از اولویت های اولیه در نظام برنامه ریزی کشور ضرورت داشته همچنین بررسی کامل و واقع بینانه ای از وضعیت سلسله مراتبی عملکرد شهرها در سطوح ملی و منطقه ای از اهمیت فراوانی برخوردار است. تا زمینه های انتقال آن بخش از عملکردهایی که نیاز به مقیاس کوچکتری از جمعیت داشته و یا نیازمند ارتباط مستقیم و روزمره با سازمان های مسقر در پایتخت یا متروپل های منطقه ای را ندارند، به شهرهای کوچکتر فراهم گردد. بدیهی است توزیع متعادل جمعیت و عملکردها در سطح کشور بسیاری از مشکلات ناشی از تراکم و تمرکز در زمینه های مختلف همچون مسکن، اشتغال، آمد و شد و ; را حل خواهد نمود.

فهرست منابع فارسی و انگلیسی

اعتماد، گیتی و دیگران- «شهرنشینی در ایران»- انتشارات آگاه- 1363
پاپلی یزدی، محمدحسین و حسین رجبی سناجردی- «نظریه های شهر و پیرامون»- سمت- 1382
توفیق، فیروز- «شبکه شهرها و خدمات جلد اول- مبانی نظری و ادبیات موجود»- مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران- 1376
جزوات درسی آقای دکتر محمدتقی رهنمایی
خیرآبادی، مسعود- «شهرهای ایران»- ترجمه حسین حاتمی نژاد و عزت الله مافی- نشر نیکا- 1376
سینجر، پل- «اقتصاد سیاسی شهر»- ترجمه فرخ حسامیان- نشر ایران- 1358
شکویی، حسین- «دیدگاه های نو در جغرافیای شهری»- انتشارات سمت- 1373
عظیمی، ناصر- «پویش شهرنشینی و مبانی نظام شهری»- نشر نیکا- 1381
عظیمی، ناصر- «طرح های کالبدی ملی- روش شناسی شبکه سکونت گاه‌ها»- مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران- 1382
نظریان، اصغر- «جغرافیای شهری ایران»- انتشارات دانشگاه پیام نور- 1374
هیلهورست، ژوزف- «برنامه ریزی منطقه ای»- ترجمه غلامرضا شیرازیان و دیگران- سازمان برنامه و بودجه- 1370
Meyer, lain & Huggett Richard- “Settelment”- Harper and Raw- 1981.
Short, J. R- “The urban order”- Black well- 1996

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

مقاله مقایسه ی بهداشت روانی دانشجویان سیگاری و غیر سیگاری

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

  مقاله مقایسه ی بهداشت روانی دانشجویان سیگاری و غیر سیگاری دارای 141 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله مقایسه ی بهداشت روانی دانشجویان سیگاری و غیر سیگاری  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مقاله مقایسه ی بهداشت روانی دانشجویان سیگاری و غیر سیگاری،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مقاله مقایسه ی بهداشت روانی دانشجویان سیگاری و غیر سیگاری :

فصل اول: کلیات
1-1 . مقدمه:
در هر جامعه¬ای نیروی فعال و جوان بعنوان یکی از ذخایر و سرمایه¬های آن جامعه محسوب و مطرح می¬باشد و در عمل نیز چرخه¬ی فعالیت¬های مختلف پیکره اجتماع بطور مستقیم و غیرمستقیم متکی به نیروهای فوق است که متاسفانه قشر وسیعی از جوانان و نوجوانان ما اکنون گرفتار سیگار شده¬اند که آنان را در کام خویش فرو می¬برد و توان حرکت و فکر را از آنان می-گیرد و هستی را از آن¬ها ساقط میکند .
1 – بالاترین رقم سنی معتادان در ایران را افراد 27 – 21ساله تشکیل می¬دهند.

2 – افرادی که به انواع سیگار اعتیاد پیدا کرده¬اند، اغلب اولین تجربه¬شان را به صورت تفریحی و در دوران نوجوانی با کشیدن سیگار شروع کرده¬اند.
3 – تشخیص رفتارهای آشکار دوره نوجوانی از رفتارهای ناشی از مصرف سیگار دشوار است.
4 – نوجوانانی که از بودن در خانواده¬یشان احساس رضایت داشته¬اند و روابط صمیمی بین اعضای خانواده وجود داشته¬است، کمتر به دنبال سیگار، الکل و انواع مخدرها بوده¬اند.

یکی از مشکلات عمده¬ای که نسل جوان جامعه با آن رو به روست، خطر گرایش به مصرف سیگار است. از آن جا که مصرف این گونه مواد (انواع سیگارها، قرص¬ها، مخدرها و;) در بین جوانان و نوجوانان رو به افزایش است، وظیفه والدین، مربیان و سایر نهادهای اجتماعی و آموزشی برای آگاه ساختن قشر جوان از عواقب مصرف سیگار به مراتب سنگین¬تر از قبل می-شود. با توجه به این موضوع، والدین و مربیان باید سعی کنند با استفاده از روش¬ها و آموزش¬های

لازم، بچه¬ها را از همان دوران کودکی و پیش نوجوانی با آثار زیان بار مصرف سیگار و اثرات و پیامدهای ناشی از آن بر جسم و روان شان مطلع سازند.
به رغم نکوهش و مذمت در مضرات سیگار و هشدار محققان، پزشکان و کارشناسان بهداشتی و فعالیت رسانه‌ها در مورد این بلای خانمانسوز و قاتل خاموش، باز هم به وفور مشاهده می‌کنیم که افراد بسیاری در جامعه همچنان به کشیدن سیگار و دود کردن وجود خود مشغول هستند و هیچ توجهی به این هشدارها و علایم خطر ندارند و افراد دیگر را به این ورطه و منجلاب می‌کشند.

آیا می‌دانند که چرا سیگار می‌کشند و چه چیزی از کشیدن سیگار نصیب آن¬ها می‌شود یا چه خسارات جبران‌ناپذیری به روح و جسم و اگر صاحب خانواده هستند به خانواده بیگناه آن¬ها وارد می‌شود و جدای از این چه ضربه‌ای به افراد جامعه¬ به خصوص نوجوانان، جوانان و قشر دانشجو که در حالت هشدار قرار دارد وارد می‌شود؟!
باید بدانیم که اگر راهکارهای پیشگیرانه و موثر در شیوع مصرف سیگار و سیگار در میان نوجوانان و جوانان در نظر گرفته نشود، همواره باید نگران عواقب به مراتب بدتری از این بلای خانمانسوز در میان نسل فردای جامعه باشیم!

افرادی که نگرش¬ها و باورهای مثبت و یا خنثی به سیگار دارند، احتمال مصرف و اعتیادشان بیش از کسانی است که نگرش¬های منفی دارند. این نگرش¬های مثبت معمولاً عبارتند از: کسب بزرگی و تشخص، رفع دردهای جسمی و خستگی، کسب آرامش روانی، توانایی مصرف مواد بدون ابتلا به اعتیاد.
از آنجا که محیط آموزشی بعد از خانواده، مهم¬ترین نهاد آموزشی و تربیتی است، می¬تواند از راه¬های زیر زمینه ساز مصرف سیگار در نوجوانان باشد:
بی توجهی به مصرف سیگار و فقدان محدودیت یا مقررات جدی منع مصرف در محیط آموزشی، استرس¬های شدید تحصیلی و محیطی، فقدان حمایت اساتید

و مسئولان از نیازهای عاطفی و روانی به خصوص به هنگام بروز مشکلات و طرد شدن از طرف آنان. تحقیقات نشان می¬دهند، افرادی که به انواع سیگار اعتیاد پیدا کرده اند، اغلب اولین تجربه¬شان را به صورت تفریحی و با کشیدن سیگار و در دوران نوجوانی کسب کرده بودند و به تدریج اعتیاد آنان، از حالت تفریح خارج شده و با تکرار و زیاد شدن میزان مصرف، معتاد شده¬اند. گروهی دیگر از جوانان و نوجوانانی که شروع به مصرف سیگار می¬کنند، اظهار می¬دارند که برای فرار از مشکلات و مسائل زندگی روزمره و داشتن احساسی بهتر از احساس فعلی شان دست به این کار زده¬اند.

1-2 . بیان مسأله:
پدیده گرایش به سیگار بعنوان یکی از مهمترین آسیب‌های اجتماعی خاصه در میان نسل جوان توجه بسیاری از متخصصان و مسئولین، سیاسی فرهنگی، تربیتی و آموزشی بسیاری از کشورها را به خود معطوف ساخته است.

در کشور ایران به دلیل وجود بافت جوان جمعیتی این موضوع پیچیدگی خاص خود را یافته است. لذا شناسایی و تبیین درست آن برای یافتن ‌راه‌حلهای مناسب ضروری به نظر می‌رسد . اما از آنجایی این گروه نقش‌های متعدد و تعیین‌کننده‌ای در جامعه بعهده دارند، آسیب آنان حتی در میزان پایین لطمه‌های جبران ناپذیری فردی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و غیره را بدنبال خواهد داشت؛ لذا اتخاذ برنامه‌های پیشگیرانه در مورد آنان از الویت بسیار برخوردار است.
بررسی مصرف سیگار در زمان حاضر از اهمیت ویژه¬ای برخوردار است. از یک طرف جمعیت جامعه¬ی ایران جوان است و از طرف دیگر جوانان اصلی¬ترین قربانیان مصرف سیگار هستند چرا که جوانان به خاطر خصوصیات جوانی، آسیب پذیری بیشتری دارند چون پویا و جستجو گرند.

 

امروزه کارشناسان و صاحب نظران معتقدند که در حال حاضر بحران مصرف سیگار و سیگار را در کنار 3 بحران یعنی((بحران نابودی محیط زیست، بحران تهدید اتمی و بحران فقر)) به عنوان مسئله روز در آمده است. طبیعی است که حل این بحران و معضل و بلای خانمانسوز از عهده یک سازمان و یا چند مرجع، آن هم صرفاً با یک بر خورد قهری نه تنها خارج بوده بلکه نگرش یک بُعدی به مسئله است و وضعیت فعلی را بدتر خواهد نمود. به گونه¬ای که عمیقاً احساس می¬شود تنها راه حل موضوع، خارج شدن از ((برنامه روزی)) و گام برداشتن در مسیر ((برنامه ریزی)) و ایجاد عزم ملی و بسیج همگانی در این راستا است. کسی

نیست که در خصوص مضرات و اثرات سوء سیاسی، اجتماعی و فرهنگی معضل سیگار که در قرن حاضر از مهمترین و دردناکترین معضلات بشری است آگاهی نداشته باشد. سیل خروشان مصرف سیگار بیرحمانه در مسیر حرکت خود، کودکان، نوجوانان و جوانان و حتی سالخوردگان را طعمه قرار داده و علاوه بر متلاشی کردن کانون گرم و پاک خانوادگی سبب ناکامی در زندگی و تمایل بخودکشی و مرگ در آن¬ها نیز می¬گردد.
مشکل مصرف سیگار به عنوان یک پدیده مهلک که نتایجش می¬تواند اثرات بسیار سویی در

زمینه¬های سیاسی، اقتصادی وفرهنگی جامعه داشته باشد در هر جامعه¬ای مطرح است ومعمولاً گروهی که در برابر این پدیده خطرناک بیش از سایرگروه¬ها آسیب¬پذیر است همانا (گروه جوان) یک جامعه می¬باشند به طورکلی وقتی صحبت از گروه جوانان می¬شود مقصود افرادی بین پانزده تا بیست سال است که گروهی وسیعی از جمعیّت جهان یعنی حدود % 5/8 ازجمعیت کشورهای پیشرفته و %9/10 ازجمعیت کشورهای در حال توسعه را تشکیل می¬دهند .
آنچه مسلم است دلایل مصرف سیگار بسیار پیچیده است و از فرهنگی به فرهنگ دیگر و کشوری به کشور دیگرتفاوت می¬کند. تحقیقات متعددی در داخل کشور و از آن جمله در سطح دانشگاه¬ها صورت گرفته است که به نحوی به علل گرایش به مصرف سیگار و غیره پرداخته¬اند و در این زمینه به نتایجی نیز

دست یافته¬اند امّا همچنان که ذکر شد گرایش و مصرف سیگار بسته به فرهنگ،مذهب، قومیت، منطقه¬ی جغرافیایی، شرایط آب و هوایی، سطح اقتصادی، فرهنگی و علمی نه تنها با خارج از کشور بلکه حتی در داخل کشور ما نیز تفاوت می¬کند. به همین خاطر و با توجه به اهمیت موضوع یعنی مصرف سیگار در بین دانشجویان دانشگاه، از آنجایی که پژوهشی در این خصوص در سطح دانشگاه فردوسی صورت نگرفته بود بر آن شدیم تا با انجام این پژوهش به بررسی مصرف سیگار و مقایسه¬ی بهداشت روانی در بین دانشجویان سیگاری و غیر سیگاری بپردازیم.

1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق:
دانشجویان قشری هستند که سکانداران آینده¬ی هدایت کشور محسوب می¬شوند و اگر این قشر عظیم خود دارای زمینه و بستر مناسب برای رشد و تعالی نباشند چه بسا پس از اینکه وارد جامعه و نیروی کار کشور که شدند با توجه به پیشینه¬ی نامناسب خود بسیاری دیگر از اقشار و گروه¬¬های مختلف جامعه را نیز تحت تأثیر خود قرار داده و از این طریق لطمات جبران ناپذیری به پیکره¬ی اجتماع بزنند. برای مثال دانشجویی که اکنون خود سیگار مصرف می¬کند و در آینده نیز قرار باشد معلم شود و به تربیت و تعلیم فرزندان ما بپردازد، چگونه می¬تواند مانع از این شود که الگوی دانش¬آموزان خود واقع نشود و از این طریق آن¬ها را تحت تأثیر خود قرار ندهد. از اینگونه مثال¬ها زیاد می¬توان بیان نمود اما آنچه که مهم است این است که مسئولان آموزشی و فرهنگی کشور و بخصوص دانشگاه¬ها اقدام به آموزش و فرهنگ سازی در این زمینه در سطح کشور و دانشگاه¬ها نمایند.

آنچه که تقریبا همگانی است و در بین جوانان بیشترجامعه¬ها دیده می¬شود مصرف سیگار به منظور برطرف کردن اضطراب وافسردگی نهفته است. در صورتی که جوانان به علت نا آگاهی به جای استفاده ازمکانیسم¬های دفاعی موجود در از بین بردن ناراحتی¬هایشان به دنبال یک راه¬حل فوری و معجزه¬آسا

می¬کردند که اضطراب یا افسردگی خود را برطرف کنند که معمولا در این گونه موارد به وسیله دوستان همسن و سالشان سیگار به آن¬ها معرفی می¬گردد به عقیده¬ی یکی از متخصصان عادت به مصرف سیگار مانند سایر عادت¬ها، عادت نمی¬شود مگر با انجام و تامین نیازهای فرد البته باید ذکر کرد که فقط یک

شخصیت فکری مضطرب و یا افسرده نیست که به مصرف سیگارروی می¬آورد بلکه گروه¬های دیگر جوانان نیز ممکن است دچار این دام شوند. جوانان به علت اینکه مانند بزرگسالان آمادگی پذیرش و مقابله با مشکلات زندگی را ندارند و برخی از مشکلات عادی برای آنان به صورت شدید و جدّی جلوه و تظاهر می¬کند

بنابراین دربرابرمشکلات وخطرات احتمالی آسیب پذیرند به ویژه دوران بلوغ که جوانان دچار مشکلات و بحران¬هایی می¬گردند. وظیفه¬ی بزرگترها ایجاب می¬کند که به طورمنطقی و صحیح با جوانان و مشکلاتشان روبه¬رو گردند. متاسفانه والدین یا مربیان آگاهی و اطلاعات اندکی در مورد تحولات روحی دوران بلوغ جوان دارند. لذا به جای برخورد منطقی و درست با مشکل جوانان او را هدف انتقادها وملامت¬های خود قرار می¬دهند. لذا نمی¬توانند آنچنان که باید و شاید جوان را در برابر مشکلات زندگی و یا ناراحتی¬هایش که ناشی ازدوران بلوغ و احیانا کمبود محبت و عدم درک ازطرف بزرگترها از خانواده و اجتماع فراری

شده و به دنبال یک ماده معجزه¬گر باشند که سیگار را می¬یابند زیرا جوان می¬بیند که دوستانش نه تنها او را ملامت نمی¬کنند بلکه وی را بیشتر و بهتر نیز درک می¬کنند لذا هرگونه راه¬حلی را که آنان برای رفع مشکل پیشنهاد کنند بدون هیچ¬گونه تامل و تعلقی میپذیرد;;;..و همه چیز از همین جا شروع می¬شود;;;.ابتدا سیگار;;;;..سپس سیگار همراه حشیش ;;;..وبلاخره هروئین.

پیشینه مصرف دخانیات به طور تخمینی به حدود ده هزار سال پیش می¬رسد. در چین و یونان باستان، بر اساس نوشته های تاریخ نویسان و آثار حکاکی شده، از تنباکو و توتون به عنوان گیاهی داروئی یاد شده است.

پژوهش¬های انجام شده نشان می¬دهد که اکثر معتادان، سیگار مصرف می¬کنند و نیز اعتیاد را از سیگار شروع کرده¬اند. بر اساس معیارهای تشخیصی سازمان بهداشت جهانی، سیگار در ردیف مواد اعتیادآور محسوب می¬شود. سیگار، در ورودی اعتیاد، و چراغ سبزی برای سایر اعتیادها است. مصرف سیگار، نخستین قدم به سوی اعتیاد است. سیگار، زمینه¬ساز اعتیاد به سیگار بوده و مادر اعتیاد به سیگار محسوب می¬شود.
بنابراین، آشنایی با عوامل زمینه¬ساز مستعد کننده در مقابل آن از دو جهت ضرورت دارد:

1- شناسایی افراد در معرض خطر مصرف سیگار و اقدام¬های پیشگیرانه لازم برای آنان؛
2- انتخاب نوع درمان و اقدامهای خدماتی، حمایتی و مشاوره¬ای لازم برای معتادان به سیگار.
در بررسی تاریخ، بشری را نمی توان یافت که با مسائل مربوط به سیگار دست به گریبان نبوده و شاید بتوان گفت سیگار همزاد با بشر در این جهان یافت شده و تا زمانی که انسان در این عرصه وجود دارد آن نیز پا بر جاست. مسائل مربوط به سیگار تازگی نداشته و اثرات آن نیز همواره در سرنوشت ملت¬ها و اقوام قابل جستجو است. در کتب تاریخی ایران و حتی در کتاب قانون ابن سینا از اثرات این مواد نامبرده شده است. اما بیشتر گزارشات در مورد سیگارمربوط به زمان صفویه و سپس قاجاریه تا عصر کنونی است همراه با فراز و نشیب¬های این دوران که اشاعه مصرف مواد افیونی مورد توجه بوده است. قوانین یکصد ساله در مورد محدود نمودن مصرف مواد نیز یافت میشود.
در زمان ما مسئله سیگار شکل مخاطره آمیز و کاملا پیچیده ای به خود گرفته و در عین حال گسترش جهانی یافته است.
استعمال دخانیات همچنین عامل موثری در ابتدا به انواع بیماری¬هاست زیرا براساس آمار در مراکز بیمارستانی کشور 90 درصد سرطان ریه 75 درصد بیماری¬های ریوی 40 درصد کل سرطان ¬ا و 50 درصد بیماری¬های قلبی بخاطر استعمال دخانیات به وجود می¬آید.

مصرف سیگار به عنوان یک آسیب ومعضل اجتماعی بهداشتی اقتصادی و فرهنگی با پیچیدگی¬های خاص خود حاکمیت ملی امنیت و استقلال کشور ما را تحت تاثیر قرار داده است با توجه به مسائل جنبی آن میتوان ادعا نمود که ارزش¬های انسانی و اسلامی و نیز هویت ملی ما در معرض خطر و آسیب این آفت بزرگ قرار گرفته است. توجه به آمارها نشانگر رشد روزافزون مصرف کنندگان سیگار در اجتماع رو به قوت ما دارد. این موضوع که قشر جوان جامعه بیشتر در

معرض آسیب و آماج سیگار می باشند وظیفه همگان را در موضع تقابل با این مشکل خطیرتر می¬سازد. براستی وظیفه ما افراد این جامعه درقبال این دیو بدسیرت چیست؟ خانواده¬های ما و والدین ما چه وظیفه و مسئولیتی را بر عهده دارند ؟ دستگاه¬های تعلیم و تربیت ما چطور ؟ و یا اینکه عزم ملی و جزم تک تک افراد این جامعه در هر لباس و در هر مکان و هر زمان را می طلبد، براستی کدام یک چاره کار است ؟

هم‌اکنون مصرف سالانه سیگار در کشور ما بیش از 50 میلیارد نخ است که حدود 27 میلیارد نخ آن توسط شرکت‌های داخلی تولید و بقیه از مبادی رسمی وارد کشور می‌شود! حال، چقدر از مبادی قاچاق وارد می‌شود معلوم نیست! هر سیگاری در کشور ما در هر روز از 13 تا 15 و ماهانه معادل 450 نخ سیگار دود می‌کند و این در حالی است که در سال 3 تا 4 هزار میلیارد تومان برای خرید و هزینه‌های درمانی ناشی از سیگار مصرف می‌شود که با این هزینه گزاف هزاران شغل ایجاد می‌شود؟!

تحقیقات نشان می‌دهد سالانه 5/1 میلیون نفر در اثر کشیدن سیگار در جهان فوت می‌کنند که این رقم در سال 2020 به 10 میلیون نفر خواهد رسید، این در حالی است که 25/1 میلیارد نفر از جمعیت کره زمین سیگاری هستند و تقریبا 100 هزار نفر در هر روز کشیدن سیگار را به صورت حرفه‌ای شروع می‌کنند و اکثر آن¬ها را جوانان و نوجوانان تشکیل می‌دهند که بیشتر در سنین 15 تا 25 سالگی هستند که این امر دریچه‌ای برای ورود به اعتیاد و ناهنجاری‌های اجتماعی و حرکتی آرام و خاموش برای ویرانگری زندگی است. تلفات انسانی ناشی از مصرف دخانیات هم در کشور ما در مرز خطرناکی قرار دارد زیرا به طور میانگین هر 8

دقیقه یک ایرانی به واسطه بیماری¬های ناشی از مصرف سیگار جان خود را از دست می¬دهد. به اعتقاد پژوهشگران افرادی که سیگار کشیدن را از سنین نوجوانی آغاز کرده باشند حتی اگر این عادت خود را ترک کنند بیشتر از کسانی که در سنین بالاتر به سیگار روی آوردند ولی آن را ترک کرده¬اند دچار صدمات ژنتیکی می¬شوند.

تحقیقات بیانگر آن است که اکثر افراد سیگاری در کشورهای در حال توسعه هستند، یعنی می‌توان گفت از هر 10 نفر 8 نفر در این کشورها سیگاری هستند که با این احتساب حدود 80 درصد از بیماری‌ها و مرگ ومیرها نیز به این کشورها تعلق می‌گیرد و جالب است که این روند رو به افزایش است در حالی که در کشورهای توسعه یافته روبه کاهش است و این نشان از عدم آگاهی کافی کشورهای فقیر و در حال توسعه در مورد آثار مخرب و زیانبار مصرف سیگار و دخانیات و آگاهی کافی در کشورهای توسعه یافته است چرا که آن¬ها معتقدند این کار نوعی عقب‌افتادگی و بی‌تفکری است.

طبق آخرین آمارها در کشور ما 12 درصد از افراد جامعه مصرف کننده دخانیات هستند، حال اگر تنها یک درصد سیگاری‌ها درایران کم شوند یعنی به 11 درصد برسند، 700 هزار سیگاری کم می‌شوند و به ازای صرفه‌جویی در هزینه آن می‌توان 18 هزار شغل جدید ایجاد کرد! برخی آمارها شمار سیگاریهای کشور را 10 میلیون نفر اعلام می کنند یعنی از هر 7 ایرانی یک نفر به مصرف دخانیات (سیگار قلیان پیپ ) معتاد است. هم اکنون حدود 28 درصد مردان و 4 درصد زنان و در کل 10 میلیون نفر از جمعیت کشور روزانه 13 4 نخ سیگار می¬کشند که اگر روزانه به طور متوسط 5000 ریال صرف استعمال دخانیات نمایند رقمی معادل 50 میلیارد ریال در روز در کشور دود می¬شود که همین رقم هم از سوی دولت برای هزینه¬های درمانی بیماران ناشی از مصرف سیگار بودجه درمانی صرف می¬شود.
شاید در باب علت¬یابی بتوانیم به دوستان زیاد و ناباب، در دسترس بودن آسان مواد دخانی، سیگاری بودن والدین (دلیل سیگاری بودن 50 درصد دختران و پسران)، عدم ممنوعیت و ارزان بودن سیگار، سهل انگاری والدین و عدم برخورد مسئولانه و منطقی با فرزندان و موارد گوناگون دیگر اشاره کنیم که این باعث تأسف است.

به هر حال، پیگیری مجدانه دست اندرکاران و مسئولان ذیربط در ممنوعیت تبلیغ و تشویق مستقیم و غیر مستقیم افراد و تحریک آن¬ها نسبت به فروش و مصرف سیگار در اماکن عمومی و محیط اداری و آموزشی و فروش و مصرف آن توسط افراد زیر 18 سال – که قانون ممنوعیت آن هنوز حالت اجرایی جدی به خود نگرفته است ـ، گسترش شعارها و هشدارهای بهداشتی در اماکن فرهنگی- آموزشی و اماکن عمومی بخصوص روی پاکت‌های سیگار،تا حد زیادی در پیشگیری و اعتیاد به مواد دخانی موثر است.

همچنین، عزم جدی و جهانی در برابر تبلیغات سوء شرکت‌های تولیدی (اکثرا آمریکایی با سود سالیانه بیش از 300 میلیارد دلار)، افزایش قیمت سیگار و همچنین مالیات (که در این صورت درآمد دولت نیز افزایش می‌یابد)، برنامه‌ریزی و اقدامات پیشگیرانه از سوی کارشناسان و مسئولان به عنوان ضرورتی انکارناپذیر در خصوص گرایش افراد زیر 20 سال، چرا که اعتیاد به سیگار در این سنین زمینه‌ساز بیشتری برای اعتیاد به مواد مخدر است، ارائه آموزش‌های لازم در زمینه مضرات و زیان‌های ناشی از استعمال دخانیات از طرف سازمان‌هایی نظیر مراکز دانشگاهی و آموزش و پرورش که درصد بالایی از ارتباط با جوانان و

نوجوانان را دارند، گسترش مراکز دولتی و غیردولتی ترک سیگار، خدمات بیشتر مشاوره‌ای ترک دخانیات و ; از راهکارهای بسیار موثر در این امر مهم است.
همانطورکه می دانیم بر اساس هرم¬های سنی کشور ما با جمعیتی جوان روبرو است و درصد بیشتری از جامعه ما را جوانان تشکیل می¬دهند. جوانی جمعیت بر تمامی مسایل در همه جنبه¬ها تأثیر می¬گذارد. اثرات تخریبی فردی و اجتماعی مصرف سیگار باعث شده است که مصرف سیگار به عنوان بیماری (فردی و اجتماعی) مورد بررسی قرار گیرد.

در جریان آموزش و پرورش عوارض نامطلوبی می گذارد ازقبیل:
الف:با پیش زمینه¬ی اعتیاد می¬تواند مانع ادامه تحصیل جوان شود.ب: بر روند آموزشی تأثیر منفی بگذارد.ج: تأثیر سیگار منحصر به فرد نمی شود،بلکه کل جامعه را در بر می گیرد.
از طرف دیگر چون تحقیق در زمینه سیگار هم بنیادی و هم کاربردی است. لذا با توجه به مسایل فوق از آنجایی که جامعه انتخاب شده ((دانشجویان)) که مشاهده می¬شود اعتیاد یه مصرف سیگار و در ببین آنان رو به گسترش است. بدین جهت هر گونه بررسی و مطالعه در جهت روشن¬تر شدن ابعاد مختلف این پدیده اجتماعی، هر چند اندک باشد.امری ضروری و اساسی به شمار می¬رود.
1-4 . هدف پژوهش

1-5 . فرضیه¬ها یا سئوالات:
سوء مصرف مواد در دانشجویان سیگاری در مقایسه با دانشجویان غیر سیگاری میزان بهداشت روانی را بطور معنی¬داری کاهش می¬دهد.
1-6 . تعریف اصطلاحات، مفاهیم کلیدی و متغیر ها:
1-6 -1 تعاریف نظری:
1-6 -1-1 تعاریف اعتیاد
اعتیاد یعنی خوگرفتن و وابسته شدن جسمی‌، روانی و عصبی فرد به سیگار که ترک یا فرار از آن ناممکن و یا بسیار مشکل است.
دکتر پرویز پیران، اعتیاد را عادت کردن، وابسته شدن فرد به وسیله یا ابزار اعتیاد می¬داند که معمولاً دارای مابه ازای خارجی و شخصی است و عادت کردن وابسته شدن به نیاز جسمی و فکری یا هر دو مبدل شده به نحوی که فرد برای به دست آوردن وسیله¬ی اعتیاد، به هر کاری تن می¬دهد. و چنانچه کنش و واکنش به فعل در بیاید، مشکلات جسمی و روانی رفتاری هر کدام به تنهایی یا به هم پدید می¬آید(آقا بخشی، 1378).

اعتیاد یعنی مصرف نابجا و مکرر سیگار که موجب وابستگی به آنها می‌شود. این وابستگی بدنی و روانی است، ترک مصرف مواد افیونی مشکلات و محرومیت های بدنی و روانی را در پی خواهد داشت ( از مقاله دکتر سید حسین فخر ).

اعتیاد عبارتست از وابستگی به عوامل یا موادی‌ که تکرار مصرف آنها با کم و کیف مشخص و درمان معین از دیدگاه معتاد ضروری می‌نماید. ( از مقاله دکتر احمد حسنی ).

اعتیاد یک بیماری روانی، اجتماعی، اقتصادی است که بر اثر فعل و انفعال تدریجی بین بدن انسان و مواد شیمیائی تحت تأثیر یک سلسله شرایط و اوضاع و احوال خاص روانی، اقتصادی، اجتماعی و سنتی به وجود می‌آید. ( از تحقیق خانم دکتر ربابه شیخ‌الاسلام )

از نظر فارماکولوژی اعتیاد عبارت است از حالت مقاومت اکتسابی که در نتیجه استعمال متمادی دارو در بدن حاصل می‌شود به قسمی که استعمال مکرر دارو موجب کاسته شدن اثرات تدریجی می‌گردد و پس از مدتی شخص می‌تواند مقادیر سمی دارو را در بدن بدون ناراحتی تحمل کند و در صورتی که دارو به بدن نرسد اختلالات جسمی و روانی موسوم به سندروم محرومیت بروز می‌کند. در سال 1950 سازمان جهانی بهداشت تعریف زیر را برای اعتیاد ارائه دادند:
اعتیاد داروئی حالتی است که در اثر مصرف دوره‌ای یا مداوم یک ماده شیمیائی ( طبیعی یا مصنوعی ) که برای انسان یا جامعه مضر باشد ایجاد می‌گردد و ویژگی‌های آن به قرار زیر است: 1- اشتیاق یا نیاز اجباری به استفاده مداوم آن ماده و ظهور رفتاری اجباری برای پیدا کردن آن به هر وسیله. 2- تمایل به افزودن به مقدار مصرف به مرور زمان. 3- پیدا شدن وابستگی‌های جسمی و روانی براثر استفاده از آن ماده.

سازمان جهانی بهداشت برای استفاده مداوم یا دوره‌ای مواد شیمیائی که برای فرد و جامعه مضر نبوده و نیز حالت ایجاد شده توسط آن خصوصیات بالا را نداشته باشد واژه عادت داروئی را در نظر گرفت. ولی به مرور زمان مشخص گردید که تعاریف خصوصاً برای عادت داروئی نارسا هستند و به همین دلیل در سال 1957 میلادی تعاریف توسط کمیته کارشناسان سازمان جهانی بهداشت مجدداً به این صورت تصحیح گردید که وابستگی روانی به یک دارو “بدون پدیده محرومیت” را عادت و وابستگی روانی و جسمی “همراه با پدیده محرومیت” را اعتیاد نامیده‌اند. اما تعاریف فوق نیز با شروع مصرف داروهائی از قبیل ال . اس . دی و آمفتامین‌ها نارسا شدند. چون مصرف آمفتامین‌ برای گروهی موجب افزایش فعالیت‌های روزانه می‌گشت و برای گروهی حمله جنون ایجاد می‌کرد به همین جهت در سال 1964 کمیته مزبور اصطلاح وابستگی داروئی را Drug Dependence برای هر دو حالت فوق انتخاب کرد و چنین استدلال نمود که یک بیمار ممکن است نسبت به داروی خاص وابستگی روانی پیدا کند، در حالی که بیمار دیگر نسبت به همین دارو، علاوه بر وابستگی روانی از لحاظ جسمانی نیز

وابسته شود. کمیته مزبور وابستگی داروئی را حالتی ناشی از استعمال مکرر یک دارو به طور دوره‌ای یا مداوم می‌داند، که خصوصیات آن بسته به ماده مورد استفاده متغیر است و به هیم دلیل ذکر شده است که نام شیمیائی مورد بحث در جلو عبارت “وابستگی داروئی” قید گردد. به هر حال با توجه به اینکه در کشور ما واژه اعتیاد از همه جهت قابل درک عموم می‌باشد در این سایت از کلمه اعتیاد بیشتر استفاده شده است. با توجه به تعاریف فوق در رابطه با اعتیاد مشخصاً در چند مقوله با یکدیگر شریکند و آن اینکه:

1- وابستگی شدید وجود دارد.
2- وابستگی جسمی و روانی است.
3- قطع این وابستگی مشکلاتی را به همراه دارد.
وابستگی به مواد(Substance dependence)

امروزه در محافل دانشگاهی به جای اعتیاد از وابستگی نام برده می شود، هر چند که میان مردم این بیماری به “اعتیاد” و خود بیمار به عنوان “معتاد” شناخته شده است. بر اساس آخرین جمع بندیهای علمی که در دهه هشتاد انجام گرفت “وابستگی” یک نشانگان بالینی است که در پی مصرف مواد علائمی در حالات رفتاری، شناختی و فیزیولوژیکی فرد مصرف کننده ظاهر می گردد میزان وابستگی کمی است و به درجات مختلفی می تواند وجود داشته باشد. شدت وابستگی با رفتارها متعاقب مصرف مواد، سنجیده می شود. بیمار وابسته به مواد علیرغم تجربه مشکلات متعدد ناشی از مصرف مواد، قادر به قطع مصرف آن نیست و به طور اجباری و وسواس گونه به مصرف آن ادامه می دهد.

تفاوت عادت و اعتیاد
« عـادت » و « اعتــیاد » دو اصطلاح و عنوانی هستندکه در افکار عمومی به غلط مشابه و معادل هم در نظر گرفته می‌شوند در صورتیـکه اختلاف کلی و اساسی با هم دارند .
« عادت » در اصل عبارتست از تطابق موجود زنده با محیط زیـست یا شرایـط جدید و بی‌سابقه که در انسان انواع مختلف وجود داشته و در کتاب « معمای عادت » طرح جدیـدی در مورد تعریف و تقسیم‌بندی آن ارئه گشته و « عادت » بر چهار گروه اصلی بشرح زیر تقسیم شده‌اند:
اول – « عادت روحی » که عبارتست از تطابق روحی و معنوی با مسائل و موضوعات و کلیه پدیده‌های جدید و بی‌سابقه‌ایـکه با آنها انس و عادتی از پیش وجود نداشته تا آثار معنـوی حاد آنها از بین برود ؛ از قبیل خبر خوش یا ناخوش مهمی که در ابتدا انـسان را بشدت متأثـر نموده و تحت تأثیر خود قرار میـدهد ، مانند اثرات خبر فوت پدر یا مادر و نزدیکان مورد علاقه یا خبر موفقیت در کنکور ورودی دانشگاه و یا خبر اصابت جایـزه بزرگی در قرعه‌کشی و غیـره . به مرور زمان که خبر کهنه میـشود ( انسان ضـمن انس گرفتن به آن عادت کرده ) اثرات روانی آن از بین میرود .

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

مقاله ارزیابی اثرات محیط‏زیستی بهره برداری حاصل از قطع درختان بر روی توده باقیمانده مطالعه موردی: جنگل خیرود

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

  مقاله ارزیابی اثرات محیط‏زیستی بهره برداری حاصل از قطع درختان بر روی توده باقیمانده مطالعه موردی: جنگل خیرود دارای 10 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله ارزیابی اثرات محیط‏زیستی بهره برداری حاصل از قطع درختان بر روی توده باقیمانده مطالعه موردی: جنگل خیرود  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مقاله ارزیابی اثرات محیط‏زیستی بهره برداری حاصل از قطع درختان بر روی توده باقیمانده مطالعه موردی: جنگل خیرود،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مقاله ارزیابی اثرات محیط‏زیستی بهره برداری حاصل از قطع درختان بر روی توده باقیمانده مطالعه موردی: جنگل خیرود :

سال انتشار: 1391
محل انتشار: دومین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست
تعداد صفحات: 10
نویسنده(ها):
مقداد جورغلامی – استادیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران
وحید ریزوندی – دانشجوی دکتری جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران

چکیده:
هدف عملیات جنگل اجرای طرح ها و عملیاتی است که از نظر فنی و تکنیکی امکان‌پذیر، از لحاظ اقتصادی مناسب رشد و ترقی، از نظر زیست محیطی سالم و کم‌‌خطر و از نظر حقوقی قابل قبول باشد. با توجه به اعمال شیوه جنگل داری نزدیک به طبیعت برای مدیریت جنگل های شمال و پراکندگی برداشت در این شیوه، کاهش صدمات وارده به توده سرپا و زادآوری اهمیت بیشتری پیدا می کند. این تحقیق برای ارزیابی زیر مولفه قطع درخت در پارسل 221 از بخش نمخانه جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود انجام شد. اهداف این تحقیق عبارتند از تعیین میزان خسارات وارده به توده سرپا و تجدید حیات جنگل. به‌منظور بررسی مقدار خسارت به توده سرپا در حفره‌های قطع، از روش آمار‌برداری صددرصد استفاده شد. نتایج حاصل از بررسی پلات دایره‌ای ‌شکل در حفره‌های قطع نشان داد %2/1 از درختان موجود در پلات‌ها در نتیجه عملیات قطع متحمل خسارت شدند. %73 از درختان خسارت‌دیده در پلات‌های قطع را گونه راش، %25 ممرز و %2 گونه‌هایی مانند افرا، بلوط، و توسکا تشکیل داد. ضمن اینکه بیشترین خسارت متوجه درختان با قطر برابر سینه کمتر از 40 سانتیمتر است. این بررسی نشان داد مقدار خسارت به نهال‌ها کمتر از سایر گروه‌های زادآوری (شل و خال) است. بررسی زخم‌های ایجاد‌شده بر روی تنه درختان باقیمانده در حفره های قطع نشان داد این زخم‌ها بیشتر در ارتفاع کمتر از 2 متری تنه درخت حضور دارند، همچنین زخم‌های مذکور اغلب سطحی‌اند، یعنی به کامبیوم خسارتی وارد نشده است. آموزش کارگران بهره برداری و اکیپ قطع و تبدیل، از عوامل تاثیرگذار در جلوگیری و کاهش خسارات ناشی از بهره برداری هستند. قطع درختان در توده جنگلی به صورت هدایت شده و استفاده از ابزارهای کمکی مثل گوه می تواند در کاهش صدمه به توده باقیمانده موثر باشد.

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

مقاله بررسی میزان لیپید 61 ایزوله جلبک بومی دونالیلا جهت استفاده در تولید بیودیزل

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

  مقاله بررسی میزان لیپید 61 ایزوله جلبک بومی دونالیلا جهت استفاده در تولید بیودیزل دارای 5 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله بررسی میزان لیپید 61 ایزوله جلبک بومی دونالیلا جهت استفاده در تولید بیودیزل  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مقاله بررسی میزان لیپید 61 ایزوله جلبک بومی دونالیلا جهت استفاده در تولید بیودیزل،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مقاله بررسی میزان لیپید 61 ایزوله جلبک بومی دونالیلا جهت استفاده در تولید بیودیزل :

سال انتشار: 1393
محل انتشار: چهارمین کنفرانس بین المللی رویکردهای نوین در نگهداشت انرژی
تعداد صفحات: 5
نویسنده(ها):
محمدامین حجازی – استاد، پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، منطقه شمالغرب و غرب کشور، تبریز، ایران
حسین محمدزاده جلالی – همکاران، پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، منطقه شمالغرب و غرب کشور، تبریز، ایران
امیر باغبان زاده کجاباد – همکاران، پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، منطقه شمالغرب و غرب کشور، تبریز، ایران
شادی جانسوز – همکاران، پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، منطقه شمالغرب و غرب کشور، تبریز، ایران

چکیده:
به دلیل افزایش قیمت سوخت و ماهیت تمام شدنی سوختهای فسیلی، سوختهای زیستی از ارزش زیادی به عنوان ماده سوختی برخوردارند. جلبکها منبع بالقوه مناسبی برای تولید زیست سوخت شناخته شدهاند چون میتوانند میزان زیادی چربیهای خنثی سنتز و انباشته کنند. به این منظور میزان لیپید تولیدی 61 ایزوله جلبک دونالیلا شامل ایزولههایG و 36 G22,G28,G29 از باتلاق گاوخونیM و 15 M10 از دریاچه مهارلو،Q و 4 Q1,Q2,Q3 از دریاچه قم وCH و 26 A,B,U1/1,CH5 از دریاچه ارومیه و نمونه استاندارد D.salina CCAP61/61 از بانک سلولی پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی شمالغرب و غرب کشور مورد مطالعه قرار گرفتند. آزمایش به صورت طرح کاملا تصادفی در 2 تکرار به اجرا درآمد. میزان لیپید تولیدی ایزولههای موردنظر به روش تجربی حاصل در آزمایشگاه مورد اندازهگیری قرار گرفت. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که بین ایزولههای مورد بررسی از نظر میزان لیپید تولیدی اختلاف معنی داری وجود دارد

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

مقاله بررسی تاثیر نوع و زمان مصرف کودهای مایع بر ویژگی های کیفی برنج راتون (رقم طارم)

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

  مقاله بررسی تاثیر نوع و زمان مصرف کودهای مایع بر ویژگی های کیفی برنج راتون (رقم طارم) دارای 6 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله بررسی تاثیر نوع و زمان مصرف کودهای مایع بر ویژگی های کیفی برنج راتون (رقم طارم)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مقاله بررسی تاثیر نوع و زمان مصرف کودهای مایع بر ویژگی های کیفی برنج راتون (رقم طارم)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مقاله بررسی تاثیر نوع و زمان مصرف کودهای مایع بر ویژگی های کیفی برنج راتون (رقم طارم) :

سال انتشار: 1393
محل انتشار: دومین همایش ملی کشاورزی و منابع طبیعی پایدار
تعداد صفحات: 6
نویسنده(ها):
معصومه حبیبی – کارشناس ارشد زراعت دانشکده کشاورزی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس
نوراله خیری – دانشجوی دکتری زراعت دانشکده کشاورزی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان و عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و ت
مسعود جوکار – کارشناس ارشد زراعت دانشکده کشاورزی ، دانشگاه آزاداسلامی واحد چالوس
مرتضی نصیری – استادیار و عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران (آمل)

چکیده:
به منظور بررسی تاثیر نوع و زمان مصرف کودهای مایع بر ویژگی های کیفی برنج راتون رقم طارم ، آزمایشی در سال زراعی 1389 در مزرعه معاونت موسسه تحقیقات برنج کشور واقع در آمل بصورت اسپلیت پلات در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی و در سه تکرار اجرا شد.فاکتور اصلی شامل زمان مصرف کود های مایع در سه سطح T1پنجه زنی +تشکیل خوشهT2تشکیل خوشه +مرحله گلدهی t3پنجه زنی +تشکیل خوشه +گلدهی و فاکتورفرعی شامل کودهای مایع تولید شده درشش سطح F1بیوفول پتاسیمF2بیوفول فسفرF3رشدمخصوص برنج F4روی مهروزان F5 میکروکامل مهرورزان F6بیوفول پتاسیم +بیوفول فسفروF7 شاهد بوده است. نتایج حاصل از جدول تجزیه واریانس داده ها نشان داد که اثرات متقابل نوع و زمان مصرف کودهای مایع بر صفت طول دانه پس از پخت در سطح احتمال 1 درصد معنی دار گردیده است و بر سایر صفات کیفی اثر معنی داری نداشته است. تحت اثرات متقابل نیز، طویلترین دانه پس از پخت در زمان T2 تشکیل خوشه+مرحله گلدهی) و مصرف کود بیوفول پتاسیم12/96 حاصل شد.

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

مقاله کشف به موقع و قابل اطمینان وقوع حادثه در نگهداری و حمل مواد خطرناک با استفاده از شبکه‌های سنسوری بی‌سیم

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید

  مقاله کشف به موقع و قابل اطمینان وقوع حادثه در نگهداری و حمل مواد خطرناک با استفاده از شبکه‌های سنسوری بی‌سیم دارای 11 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله کشف به موقع و قابل اطمینان وقوع حادثه در نگهداری و حمل مواد خطرناک با استفاده از شبکه‌های سنسوری بی‌سیم  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل ورد می باشد و در فایل اصلی مقاله کشف به موقع و قابل اطمینان وقوع حادثه در نگهداری و حمل مواد خطرناک با استفاده از شبکه‌های سنسوری بی‌سیم،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد


بخشی از متن مقاله کشف به موقع و قابل اطمینان وقوع حادثه در نگهداری و حمل مواد خطرناک با استفاده از شبکه‌های سنسوری بی‌سیم :

سال انتشار: 1387

محل انتشار: اولین کنفرانس حمل و نقل مواد خطرناک و اثرات زیست محیطی آن

تعداد صفحات: 11

نویسنده(ها):

آرزو زارع‌ثانی – کارشناس ارشد ریاضی کاربردی دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران، ایران.
سید‌مهدی تشکری هاشمی – دانشیار علوم کامپیوتر (PhD)، دانشکده ریاضی و علوم کامپیوتر، دانشگاه صنعت

چکیده:

کشف به موقع وقوع حادثه، از ارکان مهم فرآیند انتقال مواد خطرناک است. جلوگیری از وقوع حوادث در سیستم‌های نگهداری و حمل‌ونقل مواد خطرناک، به دلیل تاثیر منفی آنها بر محیط زیست و زندگی جوامع انسانی، حائز کمال توجه است. در این مقاله، کاربرد شبکه‌های سنسوری بی‌سیم، برای کشف به موقع و مطمئن وقوع حوادث در سیستم‌های نگهداری و حمل‌ونقل مواد خطرناک مورد بررسی قرار می‌گیرد. بدین منظور، یک استراتژی مسیریابی برای شبکه‌های سنسوری بی‌سیم، با استفاده از روش اجتماع مورچه‌ها معرفی می‌شود و سپس با تحلیل‌های ریاضی به ارزیابی کارایی روش پیشنهادی پرداخته می‌شود. به منظور طولانی‌تر کردن عمر عملکرد شبکه و نیز بالا بردن پایداری تبادل اطلاعات در شبکه، استراتژی مسیریابی پیشنهاد شده، به طور هم‌زمان چندین مسیر میان یک سنسور دارای اطلاعات و مرکز کنترل را پیدا می‌کند تا در صورت از کار افتادن یک مسیر به علت اتمام انرژی برخی از سنسورهای مسیر، این سنسور بتواند از طریق مسیرهای دیگر، اطلاعات را به مرکز کنترل ارسال کند. بدین ترتیب تاخیر ایجاد شده در ارسال اطلاعات به علت از کار افتادن مسیرها کم‌تر و نیز پایداری تبادل اطلاعات در شبکه افزایش می‌یابد.

برای دانلود این فایل اینجا کلیک کنید